አዲግራት ነው ያለሁት፡፡ 35 ኪሎ ሜትሮችን ወደ ሰሜን ፈቀቅ ብል ኤርትራ ገባሁ ማለት ነው፡፡ ምክንያቱ በማይገባኝ መልኩ ጥሎብኝ አሥመራን እናፍቃታለሁ፡፡ አይቻት ግን አላውቅም፡፡ “የማያውቁት አገር እንዴት ይናፍቃል?!” አትበሉኝ፡፡ ተረቱ የማይሰራበት ጊዜ ካለስ? ናፍቆቴን በከፊል ለማስታገስ ወደ ድንበር መጠጋት አማረኝ፡፡ ወደ ዛላንበሳ፡፡ ያን ከማሳካቴ በፊት አዲግራትን ለአጭር ቀናት መቃኘት ይኖርብኛል፡፡

የማትስቀው የተስፋዬ ካሳ አገር

ስለ አዲግራት “አዲግራት ሳንድስቶን” ከሚለው የሰባተኛ ክፍል የኅብረተሰብ ትምህርት የዘለለ እውቀት እንደሌለኝ እረዳለሁ፡፡ አሁን ያን አነስተኛ እውቀት ከቀሰምኩ ከሁለት አሥርተ ዓመታት በኋላ በዚህች ዝምተኛ ከተማ እገኛለሁ፡፡ የተለየ ስሜት አላደረብኝም፡፡ አዲግራት ምኗ ያስደምማል?

ከጦርነቱ በኋላ አዲግራት ታመመች አሉ፣ ልክ ድሬዳዋ ከባቡሩ መቆም በኋላ እንደሆነችው፡፡ ነግቶ እስኪመሽ ታዛጋለች፡፡ እንደ ጅማ ፍጹም ባታንቀላፋም፤ እንደ አዋሳ ፍጹም ባትነቃም፤ አዲግራት በእኩለቀን እንቅልፍ ሸለብ እያደረገ የሚመልሳት ከተማ ሆነች፡፡ ብዙ የኢትዮጵያ ከተሞች ቢያንስ ሙዚቃ በስማቸው ስለሚዜምላቸው ለጊዜውም ቢሆን ውብ መስለው በሰው አእምሮ የመሳል እድል አግኝተዋል፡፡ በዚህ ረገድ ደሴና ጎንደርን የሚስተካከላቸው የለም፡፡ አዲግራት ግን ለዚህም አልታደለችም፡፡ ሟቹ እያሱ በርሄ አንድ የማስተዛዘኛ ሙዚቃ እንዳዜመላት ሰምቻለሁ፡፡ ከዚያ ውጭ ስለእርሷ ያዜመ ያለም አይመስለኝም፤ ምን ብሎስ ያዜማል?

አዲግራት ዜመኞችን አላፈራችም ማለት ግን አይደለም፡፡ “የሰሜኑ ቴዲ አፍሮ” እየተባለ የሚሞካሸው ሰለሞን ሃይለ ትውልዱ አዲግራት ነው፡፡ ከዓመት በፊት “ቆሪበለኹ” የተሰኘው አልበሙ በመላው ትግራይ ብሔራዊ መዝሙር እስኪመስል ከጫፍ ጫፍ ተደምጦለታል፡፡ የአዲስ አበባ ታክሲዎችም በዚህ ሙዚቃ እንደልብ ትርፍ ሰው ጭነዋል፡፡ አዲግራት ደግሞ የጆሮ ታምቡሯ እስኪበጠስ የልጇን ዜማ ደጋግማ ታስደምጣለች፡፡ ልጅ አይጠገብም! በዋና መንገዷ ዳርቻ የተሰየሙ የሙዚቃና የኤሌክትሮኒክስ ሱቆች የላጤ ልብስ ሳጥን የሚያካክል ድምጽ ማጉያዎችን ከደጃቸው አኑረው ይህንኑ የሰለሞን ሀይለን ጥኡም ሙዚቃ ነጋ ጠባ ለከተማዋ ያስተጋባሉ፡፡

በነገራችሁ ላይ በአዲግራት ቆይታዬ የቴዲ አፍሮ ፖለቲካዊ መልእክት አላቸው የሚባሉ ሙዚቃዎችን እንደልብ ሲደመጡ አስተውያለሁ፡፡ ለምሳሌ በከተማዋ እምብርት የሚገኘው “ኢትዮ ሙዚቃ ቤት” “በ 17 መርፌ በጠቀመው ቁምጣ፣ ለለውጥ ያጎፈረው ዙፋን ላይ ሲወጣ…” የሚለውን ዜማ ከፍ ባለ ድምፅ ደጋግሞ ሲያስደምጥ ለመስማት ችያለሁ፡፡ ከዓመታት በፊት ይመስለኛል ከአዲስ አበባ መቀሌ ስጓዝ በአውቶብስ ውስጥ ይኸው ሙዚቃ በመከፈቱ በተጓዦች መሀል ውዝግብ ተፈጥሮ እንደነበር ትዝ ይለኛል፡፡ በመጨረሻም ሾፌሩ ሙዚቃውን እንዲዘጋው ተገዶ አንደነበረ አስታውሳለሁ፡፡ አሁን ፖለቲካዊ መቻቻል ነግሶ ይሁን የፖለቲካ ግለቱ ተቀዛቀዞ ብቻ ቴዲ አፍሮ በአዲግራት እንደልብ ይፈነጫል፡፡ እርሱ መድረክ ላይ ለመዝፈን ሳንሱር የሚያደርጋቸው ሙዚቃዎች በአዲግራት አደባባይ እንደልብ እንደሚከፈቱ ቴዲን የምታውቁ ሹክ በሉት፡፡

አዲግራት ሙሉ በሙሉ በተራራ መከበቧ፣ ተስማሚ የአየር ንብረት መጎናፀፏ፣ በበለስና ብርቱካን ምርት መታወቋ፣ በክፉ ከመነሳት ያዳኗት ውስን ውበቶች ናቸው፡፡ በተለይ የአዲግራት ጉንዳጉንዱ ብርቱኳን ጣእሙ ዘላለማዊ ነው፡፡ በኢትዮጵያ ትልቁ የመድኀኒት ፋብሪካ የሚባለውና “የትእምእት” (ኤፈርት) እህት ኩባንያ የኾነው “አዲስ መድኀኒት ፋብሪካ” ሌላው የአዲግራት ኩራት ነው፡፡ ሻእቢያ በአየር ሊደበድበው ከአንዴም ሁለቴ ሞክሮ ስቶታል፡፡ ብዙዎቹን የከተማዋን ነዋሪዎች ከሥራ አጥነት የታገደው ይኸው ፋብሪካ ነው፡፡
ወልዋሎ

‘ለአዲሳባ “ሸገር” የሚል የዳቦ ስም ከሰጠን ለአዲግራት ምን እንላለን?’ የሚል የሚኒስትሪ ፈተና ጥያቄ ቢመጣ ስንት ተማሪ እንደሚመልሰው አላውቅም። “ወልዋሎ” ካሉ መልሱን አግኝተውታል፡፡ ይህ ስም በከተማዋ ሁሉም ነገር ላይ ተፅፎ ይታያል፡፡ “ወልዋሎ ፀጉር ቤት”፣”ወልዋሎ እንዳ-ባኒ” (ዳቦ ቤት ማለት ነው)፣ “ወልዋሎ ሙዚቃ ቤት”፣ “ወልዋሎ ጥህሎ ቤት”… “ወልዋሎ ከረንቡላ”…የወልዋሎ ነገር ማቆምያ የለውም፡፡ ከ ወልዋሎ የተረፉት አገልግሎት መስጫዎች ደግሞ “አግኣዚ” በሚል ነው የሚጠሩት፡፡ “አግአዚ” በአዲግራት ከተማ ከትምህርት ቤት እስከ ቡና ቤት ያለ ማንኛውም ድርጅት ሊጠራበት የሚችል ስም ነው፡፡ አግአዚ ቡቲክ፣አግአዚ ኢንተርኔት፣ አግኣዚ ትምህርት ቤት፣አግአዚ መሸታ ቤት…ወዘተ

በከተማዋ የሚገኘው ቁጥር አንድ የምሽት ክለብ “ፍሪ -ዞን” ይባላል፡፡ ለመዲናችን አዲስ አበባ እንኳ የሚመጥን ዘመናዊ ክለብ ነበር፡፡ ሆኖም ክለቡ ከከተማዋ በብዙ እርምጃ በመቅደሙ በገበያ እጦት ተዘግቷል፡፡ የዛሬን አያድርገውና አዲግራት የሞቀች-ያበደች፣ አሸሼ ገዳሜ የሚባልባት ከተማ ነበረች አሉ፡፡ የድንበር ጦርነት ጉሮሮዋን ዘጋው፡፡ ብዙዎቹ ነዋሪዎቿም ተሰደዱ፣ ወደ መቀሌ፣ወደ አዲሳባ፡፡
አዲግራት ንጉራጌ

ጉራጌዎችና አዲግራቶች በኢትዮጵያ የሰሜንና የደቡብ ዋልታ ጫፍ የሚገኙ ሕዝቦች ናቸው፡፡ ሕይወታቸው ግን እንደመገኛቸው አይራራቅም፡፡ “አንድ ትግሬ እሳት የላሰ ነጋዴ ከሆነ ትውልዱ አዲግራት እንደሆነ ትጠረጥራለህ” ሲሉ ነግረውኛል። “በአብዛኛው ግምትህ ልክ ሆኖ ታገኘዋለህ፡፡” እሱ እኮ “ወዲ አዲግራት እዩ” ከተባለ በቢዝነስ እየገሰገሰ እንደሆነ ይገባኻል፡፡ ወልዋሎዎች “የትግሬ ጉራጌዎች” የሚባሉትም ለዚሁ ነው፡፡ አዲሳባ “ሃያ ሁለት” በሚባለው ሰፈር ዞር ዞር ስትል የሚያፈጡብህ ብዙዎቹ መለሎ ሕንፃዎች በትግራይ ተወላጆች የተያዙ ናቸው – ከትግራይም በአዲግራቶች፡፡ የሳትኮን ባለቤት አቶ ሳሙኤል ተኽላይ የአዲግራትን አፈር ፈጭተው ነው ያደጉት፡፡

በቀድሞ ጊዜ ለኤርትራ ንግድ እንቅስቃሴ የደም ዝውውር መሆን የቻሉትም አዲግራቶች ነበሩ ይባላል፡፡ ኤርትራዎች አዲግራቶችን “አጋመ” ይሏቸዋል፡፡ ስድብ መሆኑ ነው አሉ፡፡ አንድን ጉራጌ “ጉራጌ” ብሎ እንደመሳደብ፡፡ አንድ አዲግራታዊ የ“አጋመ ልጅ ነኝ” ሲልህ ግን በታላቅ ኩራት ነው፡፡ በአዲግራት ምድር “አጋመ” የሚለው ቃል የኩራት ምንጭ ነው፡፡ “ጓል አጋሜ” የሚል ጽሑፍ ለጥፈው የሚንቀሳቀሱ ባጃጆችን በከተማዋ በብዛት አይቻለሁ፡፡ “የአጋሜ ልጅ! የአጋመ ቆንጆ!” እንደማለት ነው፡፡
ጉራጌዎችና አዲግራቶችን የሚያመሳስላቸው ጠንካራ የሥራ መንፈስ ብቻ አይደለም፡፡ የመስቀል በዓልም የጋራ በዓላቸው ነው፡፡አዲግራቶች ልክ እንደ ቤተ ጉራጌዎች ከበዓላት ሁሉ ለመስቀል በዓል ልዩ ግምት ይሰጣሉ፡፡ አዲግራቶች ዓመቱን ሙሉ በንግድ እንቅስቃሴ ላይ ታች ሲሉ ይከርሙና ልክ የመስቀል በዓል ሲደርስ ጓዛቸውን ሸክፈው ወደ አገር ቤት-ከአገርቤትም ወደ አዲግራት ያተማሉ፡፡ ይህ የማይዛነፍ ዓመታዊ መርሀ-ግብራቸው ነው፡፡ ባሳለፍነው ዓመት በሺህ የሚቆጠሩ ትግሬዎች በአዲግራት ደማቅ የመስቀል አከባበር ማድረጋቸው በአገሪቱ ቴሌቪዥን ጭምር ተዘግቧል፡፡

የማትስቀው የተስፋዬ ካሳ አገር

አዲግራት ከግዙፍ ፖለቲከኞች ባሻገር የቀድሞውን ኮሞዲያን ተስፋዬ ካሳን እንዳፈራች ሲነገረኝ ለማመን አንገራገርኩ፡፡ ተስፋዬ ካሳ አዲግራት ተወልዶ፣ አዲግራት አድጎ፣ አዲግራት ጨርቆስ ቤተክርስቲያን አገልግሎ ነው ወደ አዲስ አበባ የሄደው፡፡ አዲስ አበባም “ግቢ ገብርኤል ቤተ ክርስትያን” አገልግሏል፡፡ ይህን መረጃ ያገኘሁት ተስፋዬ አብሮ አደጌ ነው ከሚል አንድ የአዲግራት ጎልማሳ ነዋሪ ነው፡፡ ይኸው ነዋሪ የነተስፋዬ ካሳ ቤት “ሜዳ አጋሜ” በሚባለው ገበያ /እዳጋ/ ወዲያ ማዶ ነው ሲል በጥቆማ አሳይቶኛል ፡፡ ከተማዋ ግን የምትስቅ አትመስልም፤ በልጇ ተስፋዬ ካሳ ቀልዶችም ቢሆን፡፡

ሓፊሶሞም

የኤርትራ ጦርነት አዲግራትን ያዳከማት በንግድ ብቻ አይደለም፡፡ ብዙ ልጆቿን ቀርጥፎ በልቶባታል፡፡ ይህ የድንበር ጦርነት ለአዲግራትና አካባቢዋ የዘውትር ጭንቅ የዘውትር ጣር ነበር፡፡ ከጦርነቱ ቀጠና በ35 ኪሎ ሜትር ርቀት ለተገኘቸው አዲግራት እያንዳንዱ ምሽት የጭንቅ ሌት ሆኖ አልፏል፡፡
መንግሥት በአዲግራትና አካባቢዋ የሚገኙ የትግራይ ቀበሌዎችን እያሰሰ፣ ወጣት እያደነ ለጦርነት መልምሏል፤ ለዚያውም በግዳጅ፡፡ በትግራይ በሚገኙ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤቶች ገብቶ ሰፊ የማሳመን ሥራ ሠርቷል፡፡ በየክፍሉ እየዞረ ተማሪዎችን ለውትድርና መዝግቧል፡፡ እንዲያውም አንዳንድ መልማዮች “እናንተ መዋጋት አይጠበቅባችሁም፣ ኮምፒውተር ላይ ቁጭ ብላችሁ ነው የምታዋጉት፤ የተማረ ሰው ስላስፈለገን ነው የምናስቸግራችሁ” እያሉ ያባብሉ ነበር አሉ፡፡

በወቅቱ የ11ኛ ክፍል ተማሪ የነበረ የአዲግራት ወዳጄ እንዳጫወተኝ ከሆነ ይህ ማባበል የኋላ ኋላ ብዙም አዋጪ ሆኖ ስላልተገኘ ወደ ግዳጅ ምልመላ ተገብቷል፡፡ “የአዲሳባ ሕዝብ መጥቶ ሊዋጋላችሁ ትጠብቃላችሁ እንዴ?!” እንባል ነበር ይላል ይኸው ወጣት፡፡ ጦርነቱ እየተራዘመ ሲመጣ ከአንድ ቤተሰብ ቢያንስ አንድ ልጅ መገበር ግዴታ ተደረገ፡፡ ይህን ያላደረጉ ቤተሰቦችም ለእስር ተዳርገዋል፡፡ በድንበር ጦርነቱ ወቅት ጥሩ ገቢ የነበራቸው ወጣቶች ልጆቻቸውን በብዛት ወደ አዲስ አበባ ማሸሽ ችለዋል፡፡ የቀበሌ ሹማምንት ሕዝቡ ልጆቹን ወደ ከተሞች እያሸሸ እንደሆነ በመረዳታቸው በመናኸሪያዎች አካባቢ ጥበቃ እንዲኖር ተደርጎ ነበር፡፡ ቆሸሽ ያለ ልብስ የለበሱ ወጣቶች ከጎዳና ታፍሰዋል፡፡ “ሓፊሶሞም!” ከደርግ መውደቅ በኋላ ዳግም ዝነኛ ቃል ሆነች፡፡

የአዲግራቱ ወዳጄ የዚያን ጊዜ ብዙዎቹ ጓደኞቹ እንዳለቁ ነግሮኛል፤ “የተረፉት ግን አሁን መከላከያ ውስጥ ጥሩ ቦታ ተሰጥቷቸዋል፡፡” ይላል፡፡ ይኸው የአዲግራት ወዳጄ እንዳወራኝ ከጦርነቱ ፍጻሜ በኋላ ለሟች ቤተሰቦች መርዶ ማርዳት ሲጀመር አዲግራትና አጎራባች የገጠር ሰፈሮቿ ወደ ትልቅ ድንኳንነት ተቀየሩ፡፡ በእያንዳንዱ የሰፈር ጎዳና የለቅሶ ድንኳን መትከል ግድ ነበር፡፡ የድንኳን ተራ ያልደረሳቸው ሜዳ ላይ ለቅሶ ለመቀመጥ ተገደዋል፡፡ እስካሁንም ትርጉሙ ላልገባን ጦርነት አዲግራትና ዙርያ ገብ የገጠር ቀበሌዎቿ ከሌሎች ከተሞች በበለጠ ብዙ ዋጋ ከፍለዋል፡፡

ቆንጆዎቹ እናቶች

እንደ አዲግራት ብዙ የኔ ቢጤዎች ያየሁበት ከተማ ትዝ አይለኝም፡፡ ፒያሳ በሚባለው የከተማዋ እንብርት “ወልዋሎ ካፌ” በረንዳ ላይ ተሰይሚያለሁ፡፡ ማኪያቶ ፉት እያልኩ ለአመል ያክል ያያዝኩትን የጉዞ መጽሐፍ እያገላበጥኩ፤ በአንድ ዐይኔ ከተማዋን እታዘባለሁ። ለአንድ ሰዓት ተኩል ያህል በዚህ ሁኔታ ተቀመጥኩ፡፡ በቆይታዬ ምፅዋት የሚጠይቁን ለማኞች ቁጥር በአእምሮዬ ለማስላት ሞከርኩ፡፡ ከሰላሳ ይልቃሉ፡፡ ከእነዚህ መካከል እጅግ የበዙቱ እድሜያቸው የገፉ የትግራይ እናቶች ናቸው፡፡ “ይርደአኹም” የምትለዋን ቁልፍ ቃል ያላወቀ እንግዳ በአያት የኔ ቢጤዎች ያልተቋረጠ ተማፅኖ ስሜቱ ሊረበሽ ይችላል፡፡ መላው ትግራይ እንዲሁ ነው፡፡

በትግራይ ከተሞች በተዘዋወርኩባቸው ግዝያት ሁሉ ቅስም የሚሰብር፣ ስሜት የሚረብሽ ክስተት የሚገጥመኝ ትግራዊ እናቶችን ስመለከት ነው፡፡ በሚሞቀው ፈገግታቸው ውስጥ መከራ ይታያል፡፡ በቆንጆ ፊታቸው ግንባር ላይ ረዥዥም የእድሜ መስመሮች ይጎላሉ፡፡ መስመሮቹ የእድሜ መስመር ብቻ አይመሰሉም፡፡ ዘርፈ ብዙ የዘመናት ችግራቸውን ያሳብቃሉ፡፡ በክልሉ ለዓመታት የተካሄዱ ጦርነቶቹ ልጆቻቸውን፣ ሀብታቸውን፣ ተስፋቸውን ነጥቀዋቸዋል፡፡ ብዙ ጦርነቶች፣ ብዙ የፍትሕ እጦቶች፣ ብዙ ረሀቦች፣ ብዙ በደሎች የማያልቁ የሚመስሉ፣ እስከአሁንም ያላለቁ፡፡

“ወልዋሎ ካፌ” ደጅ ላይ መሰየሜን አትርሱ፡፡ ከለማኞቹ ጎን ለጎን ከዋናው አስፋልት ላይ ጥቂት የአእምሮ ህመምተኞች ይታዩኛል፡፡ እኔ ከተቀመጥኩባት “ወልዋሎ ካፌ” ትይዩ የከተማዋ ዝነኛ “እብድ” በእንጨት የሰራውን የጦር መሳርያ እያቀባበለ በመተኮሰ ራሱን ያዝናናል፡፡ ስለዚህ “እብድ” ብዙ ማወቅ ፈለኩኝ፡፡ ወታደር እንደነበረና በኢትዮ-ኤርትራ ጦርነት መካፈሉ ተነገረኝ፡፡ ከዚያ በላይ ስለሱ የሚያውቅ አላገኘሁም፡፡ ወልዋሎ ካፌን ለመልቀቅ ሂሳብ ስከፍል “እብዱ” የእንጨት ጠመንጃውን ወደ እኔ አቀባብሎ እየተኮሰ ነበር።

ወዲ ገሰሰ

ወዲ ገሰሰ አለማያ ዩኒቨርሲቲ አብሮኝ የተማረ ወጣት ነው፡፡ የአራት ዓመት የዲግሪ ትምህርቱን ለመጨረስ 7 ዓመት ፈጅቶበት ነበር፡፡ዩኒቨርሲቲ እንደገባ የአሉላ አባነጋ የቅርብ ዘመድ እንደሆነ በማስወራቱ ስሙ በዩኒቨርሲቲው ገነነ፡፡ ሁለተኛ ዓመት ስንደርስ ደግሞ “አፄ ዮሃንስ አራተኛ የእናቴ የቅርብ ዘመድ ናቸው” ሲል ዘር ቆጥሮ፣ ፍሬሽማን ላይ የወሰደውን የኢትዮጵያን ታሪክ አጣቅሶ ተሟገተ፡፡ በዚህም የብዙ ተማሪዎች መጠቋቆምያ ለመሆን በቃ፡፡ ከተማሪ ዐይን ለመሰወር ግን ሱስ ውስጥ መደበቅ ነበረበት፡፡ወዲ ገሰሰ በከፍተኛ የጫትና የአደገኛ እፅ ሱስ ከመጠቃቱ በፊት ይፈጥራቸው በነበሩ ቀልዶቹ ይታወቅ ነበር፡፡ በእርሱ ስም የተመዘገበች ቀልድ ዛሬም ድረስ አትረሳም፡፡ ላካፍላችሁ፡፡

በአለማያ ዩኒቨርሲቲ አብዝተው ስለ አሳ ሀብትና ስለ አለማያ ሀይቅ ይጨነቁ የነበሩ ዶክተር ነበሩ፡፡ ዶክተር ብሩክ ይባላሉ፡፡ ሌሊት ሌሊት እየተነሡ በአለማያ ሀይቅ ላይ ምርምር ያደርጉ ነበር፡፡ ዘወትር ለአሳ ሀብት እንደተጨነቁ ነው የኖሩት፡፡ ወዲ ገሰሰ ታድያ አንድ ወቅት ላይ በአገሩ የአዲግራት ልጆች “ፈተና እየደረሰ ነው፤ አጥና፤ ኋላ ይቆጭኻል” የሚል ምክር ሲለገሰው እንዲህ አለ አሉ፡፡ “who cares about the dead fish except Dr. Brook.”

ዶክተር ብሩክ ዛሬ በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የድህረ-ምረቃ ፕሮግራም ምክትል ዲን ናቸው፡፡ ወዲ ገሰሰ ግን በአዲግራት ከተማ ቪዲዮ ቤት ቆሞ ፊልም ይተረጉማል፡፡ ዲግሪ ይዘህ እንዴት ይህን ስራ ትሰራለህ አልኩት፡፡ “who cares about the dead fish except Dr. Brook” አለኝ፣ ሲጋራውን ፊቴ ላይ እያቦነነ፡፡ ወዲ ገሰሰ ይህንን አባባሉን እስከዛሬም አልተወውም ማለት ነው፡፡ ወደ “እብደት” ሰፈር እያመራ ለመሆኑ ቅንጣት ታክል አልተጠራጠርኩም፡፡ who cares about….!

የእነ አርከበ ቤት

አዲግራት “ፒያሳ” እያለች የምትጠራው ሰፈሯ በብዙ ለማኞች፣ በብዙ ሙዚቃ ቤቶችና በጥቂት የአእምሮ ህመምተኞች የተሞላ ነው፡፡ በዚህ ሰፈር አንድ ባለአንድ ፎቅ ቀይ ቡኒ ሕንፃ ይታያል፡፡ የቀድሞ የ “አግኣዚ ትምህርት ቤት” ተማሪዎች “አልሙናይ ኅብረት ጽ/ቤት” ነው፡፡ በቀድሞው ዘመን ትግራይ ውስጥ የትምህርት እድል ለማግኘት ሦስት ቦታዎች ብቻ ነበሩ፡፡ አቶ መለስ የተማሩበት የአድዋው ንግሥተ ሳባ፣ እያሱ በርሄ የተማረበት የመቀሌው አፄ ዮሃንስ እና የአዲግራቱ አግኣዚ ናቸው፡፡ የአዲግራቱ “አግኣዚ ትምህርት ቤት” የአሁኖቹን ትላልቅ ባለስልጣናት አስተምሯል፡፡ አቶ ስዩም መስፍን፣ ጄነራል ሀየሎም አርአያ፣ ዶ/ር ቴዎድሮስ አድሀኖም /ያልተረጋገጠ/፣ አቶ ታደሰ ሀይለ፣ አቶ አርከበ አቁባይ ወዘተ የዚሁ ትምህርት ቤት ፍሬዎች ናቸው፡፡

የተወዳጁን የቀድሞ የአዲሳባ ከንቲባ የአርከበ እቁባይን ቤት እናሳይህ ሲሉኝ በዙርያው አርከበ ሱቆች አይጠፉም ብዬ ለራሴ ቀለድኩ፡፡ብዙም አልተሳሳትኩም፡፡ የነአርከበ ቤት በዋናው የአዲግራት መንገድ በስተቀኝ “እስላም መቃብር” ፊት ለፊት ይገኛል፡፡ 500ካሬ ላይ ያረፈ በድንጋይ ርብራብ የታጠረ የገጠር ቤት ነው፡፡ ዙርያውን ተሸንሽኖ ለሱቆች ተከራይቷል፡፡ “ጂኤም ፀጉር ቤት”፣ “ፍሰሀ ክሊኒክ”፣ “ቲዜድ መስታወት ስራ”፣ እና አንድ ስም ያልተሰጠው ፑል ቤት የነአርከበን ቤት ተከራይተው ይነግዱበታል፡፡ የአቶ አርከበ ወንድም እስከ ቅርብ ጊዜ ድረስ ቤቱን ይቆጣጠር እንደነበረ ተነግሮኛል፡፡ አቶ አርከበ ልምድ የቀሰሙት ከቤታቸው ኖሯል፡፡

እንደ መቀሌ ሁሉ በአዲግራትም የአቶ መለስ ምስል ያለበትን ነገር መመልከት ቀላል ነው። ብዙ ነዋሪዎች የርሳቸው ምስል ያለበትን ቲሸርት ለብሰው ይታያሉ፤ ምፅዋት ጠያቂዎችን ጨምሮ፡፡ ባጃጆች ላይ “ረዥም እድሜ ለአቶ መለስ” የሚል ጽሑፍ ተመልክቻለሁ፡፡ ፀጉር ቤት ውስጥ የፀጉር ቁርጥ አይነቶችን በሚያሳዩ ፖስተሮች መሀል የአቶ መለስ ግርማ ሞገስ ያለው ፎቶ ተሰቅሎ አስተውያለሁ፡፡

እነአርከበ ቤት ከፊሉ ለፑል ቤት እንደተከራየ ነግርያችሁ ነበር፡፡ በዚሁ ፑል ቤት ጎራ ብዬ ከአዲግራት ልጆች ጋር ፑል በገጠምኩ ጊዜ ያየሁትም ይህንኑ ነው፡፡ በፑል ቤቱ ግድግዳ ዙርያ ብዙ የምእራቡ አለም የራፕና የሂፕሆፕ ዜመኞች ፎቶ ተለጥፏል፡፡ እነ አር ኬሊ፣ብሪትኒ ስፒርስ፣ 50ሴንት፣ ጂ ዩኒት፣ ጃኔት ጃክሰን፣ ጄኔፈር ሎፔዝ፣ ሻኪራ፣ ቢዮንሴ፣ ጄይዚ ወዘተ ሰውነታቸውን ተገላልጠው የተነሷቸው ባለቀለም ፎቶዎች ተሰቅለዋል፡፡ በእነዚህ መሀል የአቶ መለስ ፎቶ ሰርጎ ገብቷል፡፡ ይህ የአቶ መለስ ፎቶ የሚገኘው “ማርያም ጠብቂኝ” የሚል የቅድስት ማርያም ፎቶ ስር መሆኑ ነገሩን ይበልጥ አስገራሚ ያደርገዋል፡፡ አቶ መለስ ካፖርት ለብሰው ሞባይል እያናገሩ ይታያሉ፡፡ “እመቤቴ ጠብቂልኝ” የሚል ትርጉም እንዲኖረው ተደርጎ የተዘጋጀ ነው? የአቶ መለስን ፎቶ ከቅድስት ማርያም ምስል ስር የማስቀመጡን ነገር ኢንተርኔት ለመጠቀም በገባሁባቸው ሁለት ካፌዎች ውስጥም ተመልክቻለሁ፡፡ የተሰጠኝ ማብራርያ እኔው እንደገመትኩት አይነት ነው፡፡ “እመቤቴ እንድትጠብቅልን ነው” ብላኛለች አንዲት በጽሕፈት ሥራ የምትተዳደር ሴት። ነገሩ ሰምና ወርቅ ይሁን አይሁን ግን ለማረጋገጥ አልችልም።

የሃይማኖቶች ፍቅር

አዲግራት ካቶሊክ ካቴድራል

አንጋፋው ካቴድራል በ1947 ነው ግንባታው የተጀመረው፤ የሚገርመው ካቴድራሉ በ1960 ሲመረቅ የእስልምናና የኦርቶዶክስ እምነት ተከታዮች በግ አርደው ደግሰዋል፡፡ ያኔ የተጀመረው የሃይማኖቶቹ ወንድማማችነት ዛሬ አድጎና ተመንድጎ በሚያስገርም ደረጃ ላይ ይገኛል፡፡

አዲግራት ጎልጎታ ቤተ ክርስቲያን (ኦርቶዶክስ)

የአዲግራት አንዋር መስጊድ

አባ ወልደ ሥላሴ በአዲግራት ካቴድራል ከሎሬት አፈወርቅ ስእል ባሻገር በትንሽ የመስታወት ብልቃጥ የተቀመጠ ነገር አሳዩኝ፡፡ለቤተክርስቲያኑ በረከት ሲባል ከማዘር ቴሬሳ ሰውነት ተወስዶ የተቀመጠ የስጋ ቁራጭ ነበር፡፡ /ፎቶውን ይመልከቱ/ በብዙ ሀገራት ባሉ ካፌድራሎች ይህ የማዘር ቴሬዛ የስጋ ቡራኬ ይገኛል/

ማዘር ቴራዛ

ማዘር ቴሬሳ ሶስት ጊዜ ኢትዮጵያን እንደጎበኙ ተነግሮኛል፡፡ ከዓመት በፊት የመቀሌ ደንቦስኮ የካቶሊክ ማእከልን ስጎበኝ ያገኘኃቸው ህንዳዊት መነኩሲት እንደነገሩኝ ከሆነ ማዘር ቴሬሳ ጋር ሆነው መንግሥቱ ኀ/ማርያምን ጎብኝተውታል፡፡ በሕዝቦቹ ላይ በደል እንዳያደርስ በግልጽ ተማጽነውትም ነበር፡፡ የቅድስት ማርያምን ምስልም በስጦታ መልክ ሲያበረክቱለት “ኀይለማርያም የሚለው የስምህ ትርጉም ‘የማርያም ኃይል’ ማለት ስለሆነ ነው ይህንን የምሰጥህ” ብለውት ነበር፡፡ “መንግሥቱም በስጦታው እጅግ ተደሰተ” ብለውኛል፡፡

አዲግራት መሞካሸት ካለባት በሃይማኖት ተከታዮቿ መልካም የእርስ በርስ ቁርኝት መሆን ይኖርበታል፡፡ ሙስሊሞች ቤተክርስቲያን ሲሰራ እገዛ አድርገዋል፡፡ ካቶሊኮችና ኦርቶዶክሶች የማህሌት ቅዳሴን ተራ በተራ አንዱ የአንደኛው ቤተ መቅደስ በመሄድ ያካሄዳሉ፡፡ መስጊድ በማሰራት ፍቅራቸውን ገልፀዋል፡፡ ይህንንም በአዲግራት ቆይታዬ እውነት መሆኑን አረጋግጫለሁ፡፡
አባ ወልደ ሥላሴን ተሰናብቼ ስወጣ “ኢትዮጵያን ወደፊት የሃይማኖት ግጭት ያሰጋታልን?” ብዬ ጠየቅኳቸው፡፡ እያቅማሙ “ይመስለኛል!” ካሉ በኋላ በዝምታ ተዋጡ፡፡

ወደ ዛላንበሳ

የአዲግራቱ ወያላ “ዛላንበሳ! ዛላንበሳ! አሀደ ሰብ ዛላንበሳ!” እያለ ጮኾ ተጣራ፡፡ ስጠጋው ጊዜ “እተው እተው…ቀልጥፍ” አለኝ፡፡ ተሳፈርኩኝ፡፡ ከአዲግራት ወደ ዛላንበሳ ለመሄድ የ10 ብር ታክሲ መያዝ በቂ ነው፡፡ ሚኒባሱ እኔ ከተቀመጥኩበት የኋላ ወንበር ስር ኩልል ያለ ድምፅ የሚያወጣ ሰፒከር ተገጥሞለታል፡፡ በስፒከሩ ኤርትራዊው አብረሃም አፈወርቂ ለብቻው ነግሶበታል፣ ኢሳያስ አፈወርቂ በአሥመራ ብቻቸውን እንደነገሡት አይነት፡፡ “ሰማይ፣ ፊቅረይ፣ ፊሺክ በሊ፣ ሚስጥር ፊቅሪ፣ ሀደራ፣ ሺኮር ….” የተሰኙትን ዜማዎች እያከታተለ ይጫወታል፡፡

የታክሲው መጋረጃ “ይከፈት-አይከፈት” በሚለው ክርክር ውስጥ ከጎኔ ከተቀመጠው ጎልማሳ ሰው ጋር ተግባባሁ፡፡ በትግርኛ የተጀመረው ትውውቃችን እኔ ቋንቋው ላይ ባሳየሁት መደነቃቀፍ ወደ አማርኛ ተሸጋገረልኝ፡፡ ጎልማሳው ሰው ጥርት ያለ አማርኛ ይናገራል፡፡ በጥያቄ አጣደፍኩት፡፡ በግራና ቀኝ የምናልፋቸውን ተራራዎች እያመለከተ ስምና ውለታቸውን ተረከልኝ፡፡ በክፍሉ ታደሰ “ያ ትውልድ” ቅፆች ብቻ አውቀው የነበረውን የአሲምባ ተራራን በስተቀኛችን በርቀት አመላከተኝ፡፡ የአይጋ ተራራዎችንም እንዲሁ፡፡ ከኤርትራ ጋር ያደረግነውን ውጊያ አነሳሁበት፡፡
“እንደሚባለው ብዙ ሰው ሞቷል እንዴ?” ፈራ ተባ እያልኩ ጠየኩ።

[ቀጣዩን ክፍል ነገ ይጠብቁ]

የአገራችንን ፖለቲካ በትውልድ ለመረዳት ሲሞከር የውይይቱ ማዕከል የሚሆነው ክፍሉ ታደሰ “ያ ትውልድ” ያለው የአብዮቱ አንቀሳቃሽ ትውልድ ነው። የ “ያ ትውልድ” ብዙዎቹ አባላት አሁን ዕድሜያቸው በአማካይ ከ50-75 ነው። “ያ ትውልድ” ከ1960ዎቹ አንስቶ እስከ አሁን ድረስ ፖለቲካውን ሙሉ በሙሉ ተቆጣጥሯል። በእርግጥ ለአንድ ትውልድ 40 ዓመት ንቁ የፖለቲካ ተሳታፊ ሆኖ መቆየት እጅግ ብዙ ሊባል የሚችል አይደለም። በኢትዮጵያ የፖለቲካ ትውልድ አከፋፈል ላይ የተሠራ ጥናት አለነበብኩም፤ ባገኝ እጅግ እወድ ነበር። ለዚህ ጽሑፍ ያህል “ያ ትውልድ”ን መነሻ አደርጌ ሦስት ዘመኖችን አስቀምጫለሁ። ይህን ሳደርግ ግን ወደ ፖለቲካ ትውልድ አከፋፈል ዝርዝር ሐልዮቶች (ቲዎሪዎች) መግባቱ አስፈላጊ አልመሰለኝም። የትውልዱን መለያ “ስም”፣ የትውልዱን አማካይ የትውልድ ዘመን (ልደት)፣ ፍላጎቱ ገኖ የወጣበትን የፖለቲካ ዘመኑን (ፖለቲካ)፣ እንዲሁም የትውልዱ አባላት አሁን የደረሱበትን ዕድሜ (ዕድሜ)በቅደም ተከተል አስቀምጫጨዋለሁ።

1. “ያ ትውልድ”፤ ልደት 1925-1950፤ ፖለቲካ 1960-1997፤ ዕድሜ 53-78
2. “የጠፋው ትውልድ”፤ ልደት 1951-80፤ ፖለቲካ 1995- ፤ ዕድሜ 23-52
3. “አዲሱ ትውልድ”፤ ልደት 1981-1990፤  ፖለቲካ፣ አልደረሰም፤ ዕድሜ 20-

ዛሬ ላነሳ የፈለኩት (ነገር ፍለጋ በሚመስል መልኩ) “የጠፋው ትውልድ” ስላልኩት የራሴ ትውልድ ነው። ይህ ትውልድ በመሠረቱ ስለ አገርም ይሁን ስለ ፖለቲካ ያለው አመለካከት በቅድሚያ የተቃኘው “እናት አገር” ወይም “ኢትዮጵያ” በሚለው ጽንሰ ሐሳብ ዙሪያ ነው። የ“እናት አገር”  ገናና ታሪክ፣ ሉአላዊነት እና አንድነት የፖለቲካው እንብርት ነበር። ስለ እናት አገር ለተከታዩ “አዲሱ ትውልድ” የሚተርፍ አክብሮትና ፍቅር ያደረበትም ለዚህ ነው። የአክብሮቱና የፍቅሩ መገለጫ ሁሉ “ትክክል” መሆኑን ግን እጠራጠራለሁ። አብዛኛው በተለይም ከተማ ቀመሱ በ”እናት አገር” ርዕዮተ ዓለማዊና ባህላዊ መሠረት ቢቀረጽም፣ በሒደት “በብሔረሰብ መብት” አስተምህሮ መማረክ የጀመሩ ቁጥራቸው የማይናቅ የትውልዱ አባላት አሉ።

የዘመኑ ፖለቲካ ለ“ለጠፋው ትውልድ” ስለ ነጻነት፣ ስለ ሰብአዊ መብት ወዘተ ይህ ነው የሚባል ሐልዮታዊም ሆነ ተግባራዊ ቁም ነገር የሚያስጨብጠው አልነበረም። በተቀራዊው የፖለቲካን አስከፊ ገጽታ “እያደነቀ” ለማደግና ለመኖር የተገደደ ነበር። በማንኛውም መመዘኛ ነጻነቱን እና መብቱን የተነጠቀ፣ ተስፋውን በቅርብ የማይመለከት፣ የአገሪቱን ፖለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊ እና ማኅበራዊ ቀውስ በተግባር የኖረ ነው። በመሠረታዊ ተፈጥሯቸው ጨቋኝ የሆኑት ብዙዎቹ የፖለቲካ ቡድኖች (ደርግ፣ ህወሓት፣ ኦነግ፣ ሻእቢያ…) ለደም ግብር የጠሩትም እርሱኑ ነው። “ወይ በባሌ ወይ በቦሌ” ያለውም ይኸው የእኔ ትውልድ ነው።

በዘመነ ደርግ ትውልዱ ስለ ነጻነትና ስለዴሞክራሲ ከመስማትና ግፋ ቢል ከማሰብ ያለፈ ዕድል አልነበረውም። እርሱም ቀርቶበት ሁሉንም የሕይወቱን ገጽታዎች ለመቆጣጠር የሚደረገው ትግል ስርአቱ በማንም እንዲተካለት ከመመኘት አድርሶታል። ህወሓት/ኢሕአዴግ ኢትዮጵያን ሲቆጣጠር ጠንካራና የተደራጀ ሕዝባዊ ተቃውሞ ያልገጠመውም በዋናነት በዚህ ምክንያት ነው። ምናልባት ይህ የሆነው የትውልዱ አባላት በአብዛኛው ህወሓት/ኢሕአዴግን “እንደ ነጻ አውጪ ተቀብሎት” የሚመስለው ካለ ተሳስቷል። ሲጀመር ህወሓት/ኢሕአዴግ “የእናት አገር” አስተምህሮ ለመናድ እንደሚሰራ ሲናገር የቆየ ነው፤ በተጨማሪም አብዛኛው ሕዝብ ስለ “ነጻ አውጪዎቹ” ያለው መረጃ የወቅቱ መንግሥት የሚሰጠው ብቻ ነበር። ይህን ሐሳብ ያነሳሁት “የጠፋው ትውልድ” ለወሰደው አንድ መሠረታዊ ምርጫ መነሻ ምክንያት ስለሆነ ነው። ይህም ብዙ የትውልድ አቻዎቼ ለኢሕአዴግ እና በአጠቃላይም ለብሔር ፖለቲካ አራማጆች ዕድል መስጠት፣ ማዳመጥ እና ለመረዳት መሞከር እንደሚገባ ማመኑ ይመስለኛል። ከብዙ መሰሎቼ ጋራ የአገራችንን ታሪክ በብሔር መብት ጥያቄዎች አንጻር እንደገና የመገምገም፣ አዳዲስ እይታዎችን የማስተናገድ፣ የብሔር ጥያቄን በተለያየ ጥልቀትና አቅጣጫም ቢሆን የማሰላሰል (appreciate) ፖለቲካው ፈቃደኝነትም ድፍረትም አላጣንም። ቢያንስ በግሌ የብሔር ጥያቄን ከሚያነሱ ጋር እንደ ጥያቄው የምጋራቸው ብዙ ነገሮች አግኝቻለሁ፤ በአጀንዳው አቀራረጽና አቀራረብ፣ እንዲሁም በመፍትሔው ላይ ግን ልዩነቶች አሉኝ። ይህ ተሞክሮ ትውልዴን ይወክላል ብዬ መናገር ግን አልችልም። ዛሬ በብሔረሰብ በተደራቹ የፖለቲካ ቡድኖች ውስጥ ስለ ኢትዮጵያ/እናት አገር ቀና አመለካከት ያለቸው ሰዎች በአብዛኛው የዚህ ትውልድ አባላት ሆነው ቢገኙ አይገርምም። በተቃራኒውም የብሔረሰብ መብት ጥያቄ በታሪካዊዋ ኢትዮጵያ ማእቀፍ ውስጥ ሊስተናገድ የሚችል ነው የሚሉም እንዲሁ።

ነካ ነካ ፖለቲካ

የጠፋው ትውልድ በዘመነ ደርግ ፖለቲካ የሚጠቀስ ተሳትፎ አልነበረውም። “ተሰብሰብ” ሲባል ይሰበሰባል፤ “ንቃ” ሲባል ይነቃል፤ “ዝመት” ሲባል ይዘምታል አለዚያም ታፍሶ ይዘምታል፤ “ጫካ ግባ” ሲባል ይገባል አለዚያም ተገዶ ይወርዳል…። ኢሕአዴግ ሥልጣን ሲይዝ የዚህ ትውልድ ፖለቲካዊ ፍላጎት እና እምቅ አቅም ምን ሊሆን እንደሚችል የገመተ አይመስለኝም። “የብሔር ፖለቲካ”  ጨዋታው ለሁሉም የፖለቲካ ጥያቄዎች መልስ እንደሚሆን ሳያምኑም አልቀሩም። እነርሱ “ዴሞክራሲ” ሲሉና እኛ (የእኔ ትውልድ) ዴሞክራሲ ስንል ፈጽሞ ስለተለያዩ ነገሮች እናስብ እንደነበር የገባን ግን እየቆየ ሆነ፤ ለሁለታችንም። ለዚህም ነው ኢሕአዴግ እና ሌሎቹም ብሔር ተኮር ድርጅቶች በብሔረሰብ ፖለቲካ ሙሉ በሙሉ የሚያምኑ የትውልዱን አባላት እንኳን ማርካት ያልቻሉት። ምክንያቱም እነርሱ “የብሔረሰብ መብት” ሲሉ የምራቸውን ለዴሞክራሲ ይጠቅማል ብለው ነው፤ ኢሕአዴግና መሰሎቹ ደግሞ ገና እዚያ ገጽ ላይ አልደረሱም። በኢሕአዴግ የብሔር ፖለቲካ በመሳተፍ የመጀመሪያ ቅሬታ የደረሰባቸውም እነዚሁ የትውልዴ አባለት ነበሩ።

በሌላ በኩል የተቃውሞ ፖለቲካውን ጎራ የተቀላቀሉም የመረረ እውነታ ገጣሟቸዋል። እነዚህ ወገኖች በአንድ በኩል የኢሕአዴግ ዴሞክራሲ እነርሱ ከሚሉት የተለየ መሆኑን ቢያውቁም የአፈናው አይነትና መጠን ግን ከሚያስቡት ፈጽሞ የተለየ ሆኖባቸዋል። አንዳንዶቹም “ደርግ ሌላ ምን አደረገ?” ሲሉ መደመም ጀምረዋል። በሌላ በኩል በየፓርቲያቸው ውስጥ ያለው ድርጅታዊ ሕይወትም ቢሆን ሌላ የትግል ሜዳ ሆኖ ጠብቃቸዋል። ፖለቲካን እንዲሸሽ፣ ከቀረበም በጥንቸል ንቃት እንዲንቀሳቀስ በሚያሳምን ድባብ ውስጥ ያደገው ይህ ትውልድ የዘመነ ኢሕአዴግን ፖለቲካ ለመሸሽ ብዙ ጊዜም ማስጃም አያስፈልገውም ነበር። እንደለመደውም የፖለቲካ ጫማውን አውልቆ  በቅርብ ተመልካችነት ተሰለፈ። ትኩረቱንም ወደ ሌሎች ዘርፎች አደረገ፤ ትምህርት፣ ንግድ፣ ቤተሰብ፣ ሃይማኖት፣ ስደት…። በዚህ ወቅት በፖለቲካዊ አቋሙ በማመናቸው ብቻ ኢሕአዴግን የተቀላቀሉ የዚህ ትውልድ አባላት እጅግ በጣም ጥቂት ናቸው።

“የጠፋው ትውልድ” በወሳኝ የሕይወቱ ጊዜ ከፖለቲካው መጽሐፍ ከመጥፋት የተረፈው በመርጫ 97 ዋዜማ ሆነ። ቀደም ሲል እንዳልኩት የአንድ ትውልድ አባላት ሚና የጎላ እንጂ ብቸኛ ሊሆን የሚችልበት ማኅበረሰባዊ ንቅናቄ ሊኖር አይችልም። በዚሁ እይታ ምርጫ 97ን ከሞላ ጎደል የዚህ ትውልድ አዲስ “አብዮት” አድርጎ መውሰድ ስሕተት አይመስለኝም። ይህ ማለት ከ“ያ ትውልድ”ም ይሁን ከ“አዲሱ ትውልድ” ለዚህ አዲስ የፖለቲካ ጅማሮ ወሳኝ ሚና የተጫወቱ አልነበሩም ማለት አይደለም። የምርጫ 97ን ወሳኝ መልእክቶች እና ሥራዎች በመሠረቱ የቀረጹት የዚህ “የጠፋው ትውልድ” ፖለቲካዊ ፍላጎቶች እና ምኞቶች ናቸው። የ“አዲሱ ትውልድ” የመጀመሪያ አባላትም ቢሆኑ የዚሁ መንፈስ ተቋዳሾች ሆነዋል። ይህን መልእክት በሚገባ ማንጸባረቅ የቻሉ ተቃዋሚ ፓርቲዎችና መሪዎቻቸው ጎልተው ወጥተዋል።

ምናልባት ይህ ታሪክ ሲነሳ ብዙ ጊዜ ቀድሞ የሚታወሰው “ቅንጅት” ነው። ሆኖም በብሔረሰብ ቢደራጁም “ጥያቄው በኢትዮጵያ ማዕቀፍ ውስጥ በመቀራረብ መፈታት ይችላል” የሚሉት ከፍተኛ ድጋፍ ማግኘታቸው መረሳት የለበትም። ይህ ደግሞ በመሠረቱ ብዙዎች “ቅንጅት”ን ለመደገፍ ያበቃቸው ምክንያት ሌላ ገጽታ እንጂ ፍጹም ተቃራኒ አይደለም። ቅንጅት ውስጥም ይሁን ከደጋፊዎቹ መካከል “የብሔረሰብን ጥያቄ” የማይቀበሉ ወይም እውቅና የማይሰጡ ሰዎች ይኖራሉ፤ አብዛኛው የዚህ ትውልድ አባል ግን የኢትዮጵያን አንድነትና የብሔር ጥያቄን ፈጽሞ የማይታረቁ ጉዳዮች አድርጎ አይመለከትም። በዚህ መነሻነት የሚቀርቡት መፍትሄዎች ሊለያዩ ይችላሉ፤ ቁም ነገሩ ግን ብዙው ሰው አጀንዳዎቹን የተረዳበት መንገድ ነው። በመፍትሔ አማራጮች ላይ መለያየቱ የዴሞክራሲን  አስፈላጊነትና ተቀባይነት ማግኘት የሚያሳይ ይሆናል። “ቅንጅት”ን የብሔረሰቦችን ጥያቄ እውቅና የማይሰጥ አድርገው የሚያቀርቡት ኢህአዴግን የመሰሉ ጠባብ ድርጅቶች እና አንዳንድ የራሱ የቅንጅት ጭፍን አባላት ብቻ ይመስሉኛል። ከዚያ ውጭ በሕዝቡ ውስጥ የነበረው “የቅንጅት መንፈስ” የዴሞክራሲ፣ የፍትሕ፣ የነጻነት፣ የመቻቻል እና የመተማመን እንጂ የመጠራጠር፣ የጥላቻና የመናናቅ አልነበረም። እንዲዚያ ባይሆን ኖሮ የራሱ የህወሓት/ኦህዴድ/ብአዴን… አባላት ሳይቀሩ ለ“ቅንጅት” ድምጻቸውን ባለሰጡ ነበር።

ይህንን እውነታ “የጠፋው ትውልድ” ከደረሰበት ኢኮኖሚያዊ እና ማኅበረሰባዊ ደረጃ አንጻርም ማየት ወደ ተመሳሳይ መደምደሚያ ሊያደርሰን ይችላል። የትውልዱ አባላት በትምህርትና በእውቀት፣ በሥራ/ገቢ እና በማኅበራዊ ኑሮ ወሳኝ የሚባል ተሰሚነት ለመፍጠር ጊዜ አግኝተዋል። ይህ ተጽእኖ በወላጆቻቸውም ሆነ በልጆቻቸው/ታናናሾቻቸው ላይ መንጸባረቁ የማይቀር ነው። የትውልዱ ፖለቲካው ምልከታ በቀኝም ይሁን በግራ የተሰለፉትን የፖለቲካ ጎራዎች መሠረታዊ ፍላጎቶች ለማስተናገድ የሚሞክር በመሆኑ በቀላሉ ለማጣጣል የሚመች አልነበረም። አሁን አሁን ሳየው ግን በቅንጅት ውስጥ ሳይቀር ይህ መንፈስ ዘልቆ ያልገባቸው “ትልልቅ”ም “ትንንሽ”ም ሰዎች ነበሩ። የ“ቅንጅት መንፈስ” ግን የዚህ ትውልድ አንድ ሁነኛ የፖለቲካ ፍላጎት ነጸብራቅ ሆኖ ሊቆይ እንደሚችል እገምታለሁ፤ ግምት ነው።

ያስተሰርያል

ምናልባት “የጠፋውን ትውልድ” ፖለቲካዊ ምኞት የሚወክል አንድ ነገር ጥቀስ ብባል መጀመሪያ ከሚመጡልኝ ነገሮች አንዱ የቴዲ አፍሮ “ያስተሰርያል” ነው። የዚህ ዘፈን ልቀት ግጥሙ ወይም ዜማው አይመስለኝም፤ መልእክቱ ነው። አዲስ ንጉሥ እንጂ ለውጥ መቼ መጣ! በነገራችን ላይ ቴዲም የዚሁ “የጠፋው ትውልድ” አባል ነው። የምርጫ 97 መንፈስ ቀደም ሲል እንዳልኩት በመሆኑ ይፈልግ የነበረው “ስርየትን” ነበር፤ ደም የማይፈስበት ስርየት። አለመታደል ሆኖ መሣሪያውን የታጠቀው የፖለቲካ ቡድን ስርየትን ያለደም ማሰብ የማይችል ድንጉጥ አማኝ ነው፤ ስለዚህም ደም ፈሰሰ፣ ለዚያውም “ስርየት” ላያመጣ።

የነጻነትን እና የዴሞክራሲን “ስርየት” ያለ ደም መፍሰስ ማግኘት እንዳልቻለ የተመለከተው “የጠፋው ትውልድ” በምርጫው ማግስት ብዙ ዋጋ ከፈለ። ይህን ተከትሎም እንደገና ወደ ጥንቸል ስጋቱ ተመለሰ። ኢሕአዴግም አገዘው፤ በአንድ በኩል ከጥቅማ ጥቅም ጋራ የተያያዘ የምልመላ ስትራቴጂ አምጥቷል፤ በሌላ በኩል ደግሞ በተቃዋሚነት ቀርቶ ብዙዎችን ሊያደራጅ በሚችል መልኩ የተለየ አስተያየት መያዝ የሚያስከፍለው ዋጋ ከፍ እንዲል አድርጓል። በቤተሰብ፣ በንግድ፣ በትምህርት ወዘተ ሐላፊነቶች የተያዘው “የጠፋ ትውልድ” ፖለቲካን በጥንቸላዊ ጥንቃቄ ወደማየቱ መመለሱ ወደ ቀደመ ቤቱ እንደመመለስ ነው። ነገር ግን የአሁኑ ዘመን የተለየ ነው፤ አፈናውን ማቅለልና ማለፍ የሚችልባቸው አማራጮች አሉ። ስለዚህም እንደ ደርግ ዘመን መንግሥት የሚለውን ብቻ የመስማት ግዴታ የለበትም፤ ፖለቲካዊ ተሳትፎውንም በተለያየ መልኩ “ስሙን ሳይገልጽ፣ ድሙጹን ሳያሰማ” በለሆሳስ መቀጠል ችሏል።

የኢሕአዴግ አያያዝ “ያለደም ስርየት የለም” የሚለውን የብሉይ ሕግ የሚያጸና ሆኗል። ለታይታና ለዲፕሎማሲያዊ ፍጆታ ከሚሆነው በቀር እውነተኛ የዴሞክራሲ እና የመቻቻል ምልክቶች ጨርሰው ሊጠፉ የቀራቸው እጅግ ጥቂት ነው። “ኢትዮጵያ ውስጥ ዴሞክራሲን ያለ ደም ማምጣት ይቻላል ወይስ አይቻልም?” የሚለውን ክርክር በድጋሚ የፖለቲካችን ቁልፍ አጀንዳ እያደረገው ያለውም ራሱ ኢሕአዴግ ነው። “የጠፋው ትውልድ” ተስፋውን አልጣለም፤ ከደርግ ጊዜ በተለየ ፖለቲካዊ ሐሳቡን በሰላምና በዴሞክራሲያዊ መንገድ ማረመድ ስለመቻል አለመቻሉ ግን እርግጠኛ አይደለም። ስለዚህም በክርክሩ መስቀለኛ መንገድ ላይ ቆሟል። በፖለቲካው ተስፋ ቆርጦ ሌላ ሕይወቱን ስለማሸነፍ ብቻ ለማሰብ የወሰነ አለ፤ ፖለቲካውን እንደ ትግል በማየት ተሳትፎውን የቀጠለ ጥቂት አለ፤ የሚከፍለውን ዋጋ በሚቀንስ መንገድ በዴሞክራሲ ግንባታ መሳተፍ የሚመኝ ነገር ግን መንገዱ ጠፍቶት ግራ የተጋባ አለ፤ ራሱን ኢሕአዴግን በመቀላቀል ጥቅማ ጥቅሞችን እያገኙ በዚያውም ከውስጥ ለውጥን መጀመር ይቻል እንደሆነ ብሎ የሚያስብም አይጠፋም…። የኢሕአዴግን አመራር እያደነቀ “ሁሉም ነገር ወደ ጦር ግንባር” የሚል የዚሁ ትውልድ አባል የማያውቅ ሰው ካለ አንዱን ድረ ገጽ ይጎብኝ።

“የጠፋው ትውልድ” የሽግግር ዘመኖች ትውልድ ነው፤ ለዚያውም የከሸፉ ሽግግሮች። ይህ ጠቃሚ ጎኖች ቢኖሩትም ጉዳቶችም አሉት። አንዱ ጉዳቱ ትውልዱ በፖለቲካው ውስጥ አሻራውን የሚተውበት እድልና ጊዜ ማጣቱ ነው። ሆኖም ይህ ትውልድ ደርግ እና ኢሕአዴግ በኢትዮጵያ መኖር ያልነበረባቸው፣ ድጋሚም መምጣት የሌለባቸው የፖለቲካ ስርአቶችና አመራሮች መሆናቸውን ኖሮ አይቷቸዋል። ይህ ትውልድ ሁሉንም ፖለቲካዊ ጽንፎች በአያቶላዎቹ ሲተነተኑ ሰምቷል፤ በፊት አውራሪዎቹ ሲተገበሩ አይቷል፣ ኖሯቸዋልም። ይህ ትውልድ የፖለቲካ ሐላፊነቱን ካልተወጣ አገራችን አዳዲስ ደርጎች እና አዳዲስ ኢህአዴጎችን ማስተናገዷ እንደማይቀር እሰጋለሁ። ያን ጊዜ ብዙ መንግሥቱዎች ወይም ብዙ መለሶች ይወሩናል፤ አያርግብንና! “የጠፋው ትውልድ” ከዚህ ልምድ የሚቀስመው ትምህርት አገሪቱን ወደ እውነተኛ ዴሞክራሲ የሚያሸጋገር ቀመር እና ፖለቲከኞች እንዲያፈራ ይረዳው ይሆን? እስከዚያ ድረስ “እንደ ጠፋ” ትውልድ እንቆጥረዋለን፤ ልክ በጣም አልፎ አልፎ እንደምናገኘው ሰው፤ “ምነው ጠፋህ?” እንደማለት! አይዞን!

City Mayor Kuma Demeksa led the Addis Ababa City Administration’s failed first attempt to collect 600,000,000 birr from city-dwellers. The money, which is said to support city developmental projects, was to be collected from local residents and businesses

Beginning on Monday January 3, 2011, development committee members in all 10 sub-cities went door-to-door in selected kebeles, demanding an allotted amount of money from every person determined by their individual income. According to sources, most people refused to pay the money, insisting that their income and expenses were personal matters.

An anonymous barber who spoke with  ANO reporter explains, “They came into my barber shop and asked me to pay 200 birr.” He says that he refused to pay the money, protesting that he could not afford to pay that much. “I tried to give them 30 birr, explaining that this is the amount that I could pay. They refused to accept the money, arguing that the least amount of money one can pay in this kind of business is 50 birr,” continues the barber.  “They even threatened to write my name on the list of people who are resistant to pay, and I told them that they can do as they wish. So they wrote my name and went.”

“Only God knows how much I suffer to cope with today’s living conditions and support my family. They have no moral, religious or legal right to demand a contribution of money from me,” says the barber.

According to sources inside the city’s EPRDF office that every city dweller is required to make a contribution according to their income.

According to the source, under the five-year development plan, different institutions have been established and committees, consisting of 15 popular dignitaries, have been assigned in every local area to ensure the accomplishment of the development goals. The committee members have undergone “capacity building“trainings. “The contribution expected from the residents of Addis is not limited to a monetary one, but include manpower, knowledge and in-kind contributions.” said the source.

Mayor Kuma Demeksa, held a briefing on the same issue for a group of stakeholders, which included religious leaders, a week ago.

In the meantime, the city council has levied similar charges against traditional welfare associations, known as Idirs. The Idirs are voluntary social co-operatives, established to provide assistance to members in times of hardships. The contributions demanded from these organizations ranges between 500 to 5000 birr, based on the financial status of the Idirs.

This must be one good occasion to discuss the role of Religion in our politics. As far as the last 20 years are concerned, against a very strong religious background culture, politicians in Ethiopia pretend to “ignore” religion as a mobilizing or even a social factor. Not only the background culture, but also an exploding missionary revivalism characterizes the period. The truth about the dynamics between religion and politics, however, is much different than the official version. Whatever version one may single out to analyze – a statement by the government, a party or a religious institution – the official conviction hardly reflects the reality on the ground.

The ideological footing of all major political groups appears “neutral/disinterested” towards religious views in terms of their ideological disposition. All politicians invoke the name of the Creator whenever it is mandatory, mostly in a manner that appears to be lacking conviction for committed believers. The majority of respondents for a research I conducted in 2009 agreed with the notion of separation of State and Religion. A third of the interviewees, however, were concerned about the lack of “religious conviction” among politicians. But what they really mean by “religious conviction” is another enquiry, which is not the focus of this article. I would rather like to appreciate the place of religion in our politics.

More and more people have become attentive to religious messages, identity and background in the last 20 years. In the early days of the EPRDF, most religious leaders of all major religions used to discourage- directly or indirectly- political activism within the then-political context of Ethiopia, my interviewees asserted. Religious leaders found it wiser to focus on two other areas: evangelism and social cohesion in the aftermath of a long war and under ethnically tense politics. Yet this “disinterest” did not last long, especially when government officials of different religious conviction began to abuse their office in favor of their side. At some point, one of my interviewees concluded, benefiting one’s own religion through public office became a rule rather than an exception. It was during this period, the late 1980s and early 1990s, that the public office became a battleground for religious favoritism. In this case, each side – and particularly proponents of Orthodox Christianity, Islam and Protestantism – will tell us how the followers of the “Other” abuse public office.  Suffice to say that one side can convincingly expose the other on this charge.

However, this abuse of office had never taken a form of party politics or competition for “political power” until the eve of the 2005 Election. I assume that the two years preceding the Election may need special attention to establish what led to the new beginning of “religious-politics.” In the run up to the election, most religious leaders and teachers were encouraging their followers to run for office, contrary to their traditional position of withdrawal. This must be seen as a positive development. However, we should ask how the “innocent disinterested” days ended so abruptly and politics became an active variable both in the intra and inter religious life of the country. Did the religious competition lead them to compete for power so that they could access public resources? Religious competition is basically natural and, in most cases, considered healthy as far as abided by law and norm. Then, were there any external factors to change the chemistry at any particular time? Did religious leaders and followers move towards politics in search of power to win their “spiritual” competition; or did their participation in politics as citizens invite politics into congregation halls? With or without the interest of religious leaders/followers, what if politicians find religion readymade ammunition to attack political opponents? The line between religion and politics is tricky to demarcate in all societies. Where do we find ours?

I must remind my readers here of the fact that the EPRDF had been more interested in controlling the leadership of religious groups and institutions prior to 2005. Only in a few instances did the EPRDF consciously factor politics into the public sphere of religion. Otherwise, its leaders were convinced that controlling the high echelons of all religious institutions, which they successfully did, could keep any possible threat at bay.

It is public knowledge that political parties in the 1960s manipulate religion as a mobilizing factor at different places and times exactly as ancient rulers did. Parties in Eritrea and some parts of Oromiya are famous for consciously giving their political cause a religious dimension. This tradition has not subsided even today.

Fast forward to 2005

Religious institutions and congregations attracted the attention of political groups long before the campaign period. The debates, however, accelerated the speed towards a “scramble for religious groups.” Fortunately, neither the opposition nor the ruling party had a comprehensive strategy to use religion for political mobilization. Initially, the EPRDF was caught by surprise for two reasons. On the one hand, its leaders remained in their delusional comfort zone; on the other hand, they failed to get it right when it comes to the power relations between religious leaders and their followers’ political differences.

The opposition camp found itself defending its “integrity” and respect for religious differences. This does not mean, however, that within the opposition camp there were not any attempts to use religious connections to convince voters. A reliable informant told me that one opposition leader had requested that members of his congregation vote for his party or, and if not, they don’t not vote for one specifically mentioned party. The EPRDF was more bold and malicious in its underground campaign, which was mainly targeted to discredit the CUD. The message, as usual, changed depending on the audience. In the north, the CUD was depicted as a Protestant infested party; in Southern and Western Ethiopia and with Muslim audiences, CUD was colored as a party of “Orthodox extremists.” Such provocative underground campaign messages were very dangerous had it not been for the public rejection. I hope that the EPRDF never dares to repeat this tactic for which it has already paid a price.

The story of religion vs politics did not end there. The EPRDF launched an internal Gimgema of its own to determine the causes of the election debacle. Surprisingly, the role of religious leaders, preachers and some religious groups was identified as a “decisive factor” in some parts of the country. An internal report compiled by the security branch of the Amhara region singled out a religious association belonging to the EOC as the main factor that led opposition candidates to win over their rivals in many rural constituencies. A similar report compiled in Oromia criticized the role of some Islamic clerics and another association and few preachers affiliated with the EOC. The story was not any different in the SNNPS.

Part of the lesson that the EPRDF took from the 2005 election was how to deal with religiously- affiliated individuals and groups. Its increasing control over the leadership of religious institutions is one aspect of the measures taken. The most obtrusive tactic employed in the last five years is infiltrating every inch of seemingly independent space within religious institutions and groups – recruiting all religiously active individuals or convincing them to stay away from politics altogether.

There are a number of incidents that compelled us to think about the place of religion in our politics. The EPRDF remains loyal to its policy of controlling religious leaders outside of their theological controversies. What is the long-term impact of such policies? At a micro level, we have heard that malicious rumors alleging conversion to another religion were spread about Lidetu Ayalew during the recent “election” as part of underground campaign message. Without arguing why Lidetu lost the “election,” the very allegation is indicative of some importance of religion in politics.

Religion remains an important factor in our politics, whether politicians recognize it or not. We should not ignore or avoid religion all together for political, social and national interests. Religious institutions and affiliated groups can play a positive role in supporting democracy and development. They can provide a grassroots level platform for deliberation and exercise of democracy. By the same token, they can be used to suppress people, as Marxists rightly argued. Genna, the birth of Jesus Christ, is about hope. Can our religions give us any hope about our politics?

ዛሬ ሚኒስቴር መሥርያ ቤቱ ከንግዱ ማኀበረሰብ ጋር በጠቅላይ ሚኒስትሩ ቢሮ ባደረገው ውይይት እንደገለፀው መሠረታዊ በሚባሉ ዋና ዋና የአገር ውስጥ እና የውጭ አገር ሸቀጦች የዋጋ ተመን ወጥቶላቸዋል፡፡ በዚሁ መሠረት በምግብ ዘይት፣ በዳቦ፣ በፓስታና መኮረኒ፣ በሥጋ፣ በስኳር፣ በብርቱካንና ሙዝ፣ በሳሙና፣ በቆርቆሮ፣ በብረታ ብረት፣በመድኃኒትና በሌሎች 18 ዓይነት ምርቶች ላይ የችርቻሮ ዋጋ ተሰልቷል፡፡ ለምሳሌ ያህልም ስኳር በኪሎ 14 ብር፣ ሩዝ በኪሎ  12 ብር ከ40 ሳንቲም ፣  የልብስ ሳሙና ባለ 200 ግራም  አምስት ብር እንዲሁም ስጋ አንድ ኪሎ 52 ብር እንዲሸጥ ተወስኗል።

ይህ እርምጃ መንግስት ለ19 ዓመታት ሲናገርለትን የነበረውን “አፍአዊ” የነጻ ገበያ ትርክት አፈር ማልበሱን ያወጀበት እና የጠቅላይ ሚኒስትሩ የልማታዊ መንግስት ወግ መነገር ከጀመረበት ወቅት ወዲህ ደግሞ የኢሕአዴግ የገበያ ሥርዓት ለውጥ ትልቁ እርምጃ ነው፡፡ ከጥቂት አመታት በፊት የችርቻሮ መደብሮች የዋጋ ተመኖችን ዝርዝር እንዲለጥፉ መንግስት ማስገደዱ የሚታወስ ቢኾንም የዋጋ ተመን ላይ ተሳትፎ አልነበረውም፡፡

በተደጋጋሚ እንደሚነገረው የነጋዴዎች ያልተገባ የንግድ ጠባይ ለኑሮ ውድነት አንዱ ምክንያት ቢኾንም ኢኮኖሚው ከማህበረሰቡ የሕዝብ ቁጥርና ፍላጎት ጋር የተመጣጠነ አቅርቦት አለመፍጠሩ ዋነኛ ችግር ነው፡፡ ኢኮኖሚው በተገቢው የእድገት ምእራፍ ላይ እንደሚገኝ በተደጋጋሚ  የሚናገሩት የመንግስት ባለስልጣናት ላለፉት አምስት አመታት ያለሟቋረጥ የሚያሰግረውን የዋጋ ግሽበት መግታት ወይም ባለበት ማቆም አልቻሉም፡፡ ይህም የማኀበረሰቡን ጥሪት ከማሟጠጡም ባሻገር አገሪቷ ተገቢውን የቁጠባ አቅም እንዳታዳብር ምክንያት ኾኗል፡፡

የኑሮ ውድነቱ የተጫነውን ሠራተኛ ደመወዝ ከፍ ለማድረግ መንግስት ጥርን እንደ መነሻ መውሰዱን ቀደም ሲል ተናገሯል፡፡ በዚህም በፖለቲካም ኾነ በኑሮ መወደድ ምክንያት ያኮረፈውን ማኀበረሰብ ልብ አራራለሁ ብሎ ይገምታል፡፡ ይህ የመንግስት ውሳኔ የኑሮ ጉስቁልና ምርታማነቱን ለተጫነበት “ምንደኛ” ግን የደስታ ምንጭ ሊኾን አልቻለም፡፡ ከጭማሬው ከሚያገኘው አንጻራዊ እፎይታ ይልቅ ደመወዝ ጭማሬውን ተከትሎ የሸቀጦቻቸውን ዋጋ ጣራ ለማስነካት አሰፍሰፈው የሚጠብቁ ነጋዴዎችን ማሰቡ ተጨማሪ ስጋት ይዞበት መጥቷል፡፡ እናም መንግስት ነጋዴውን በማስፈራራት እንዲኹም “በልማታዊ ነጋዴነት” አስተምርሆ ከሚጠበቀው የዋጋ ለውጥ የምንደኛውን የገንዘብ ጭማሬ ለመታደግ ሙከራ ይዟል።

ከሁለት ሳምንት በፊት የደመወዝ ጭማሬውን ተከትሎ የሸቀጦችን ዋጋ በሚያንሩ ነጋዴዎች ላይ ርምጃ እንደሚወስድ መግለጫ አውጥቶ ነበር፡፡ ዛሬ ደግሞ  በጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ዜናው አማካኝነት ከ584 ኩባንያዎች እና ነጋዴዎች ጋራ ውይይት ለማድረግ እንደሚፈልግ አስታውቋል፡፡ ይህ የሰሞኑ የመንግስት ሩጫ፣ የምንደኛው ስጋት እና የነጋዴው የዋጋ ጥማት ማክሮኢኮኖሚው በአንድ የኢኮኖሚያዊ ተለዋዋጭ ማለትም በመንግስት ሠራተኛው ምንዳ ላይ ምን ያህል ጥገኛ እና ስሱ እንደኾነ የሚያሳይ ነው፡፡ ይህም ኾኖ “ነጋዴው ከሚሻው የዋጋ ጭማሬ ሊገታ፣ በዚህም ማኅበረሰቡን ለአመታት ከዘለቀው የዋጋ ግሽበት ለመታደግ የአቶ መለስ መንግስት ይቻለዋል” የሚለው እምነት እጅጉን የጠበበ ነው፡፡

ምንዳና የኢትዮጰያ ኢኮኖሚ

ባለፉት ስድስት አመታት የኢትዮጵያ መንግስት የደመወዝ ጭማሪን እንደ አንደ ዋነኛ የኑሮ ማረጋጋጊያ   መፍትሔ አድርጎ በመውሰድ በተደጋጋሚ ተጠቅሞበታል፡፡ የአሁኑን ወር ሳያካትት ለሦስት ጊዜ ያህል ለሲቪል ሠራተኞች ጭማሬ የተደረገ ሲኾን  የጭማሬዎቹ ምክንያትም “የኑሮ ውድነትን ማረጋጋት” የሚል ነበር፡፡ ይኹንና አንድም ከኑሮ ውድነቱ ጋር የሚስተካከል ጭማሬ ባለመደረጉ ሁለትም ደግሞ ወደ ኢኮኖሚው የሚገባውን የገንዘብ መጠን ተከትሎ በሚከሰተው የዋጋ ጭማሬ ምክንያት ሠራተኛው የኑሮ ደረጃ ከመሻሻል ይልቅ እያደር እየባሰበት እንዲሄድ አድርጎታል፡፡ ይህ ክስተትም የደመወዝ ጭማሬዎችን በጉጉት ከመጠበቅ ይልቅ አስከትለው የሚመጡትን አሉታዊ ውጤቶችን እንዲፈራ ሠራተኛው ተገዷል፡፡

የተለያዩ ጥናቶች እንደሚያሳዩት ተገቢው ቁጥጥር ያልተደረገበት የገንዘብ አቅርቦት ፍሰት በኢኮኖሚው ውስጥ እየበረከተ መምጣት የዋጋ ግሽበትን ለመሰሉ አሉታዊ የማክሮ ኢኮኖሚ ችግሮች ዋነኛ ምክንያት ነው፡፡ ከብሔራዊ ባንክ የተገኙ መረጃዎች እንደሚያሳዩትም ባለፉት አምስት ዓመታት የገንዘብ አቅርቦቱ በአማካይ  በዓመት 20 በመቶ ደርሶ ነበር፡፡ ከኢኮኖሚው አቅም ጋራ ያልተመጠነ የገንዘብ ፍሰት ሚናው የሸቀጦችን እሴት ማናር ብቻ ሊኾን ችሏል፡፡

ሌላው ጉዳይ የምርት መጠን ከሚያድገው የሕዝብ ቁጥር ጋር የተመጣጠነ አለመኾን እጥረቱ የፈጠረውን አጋጣሚ በመጠቀም ነጋዴው ከሸማቹ ተጨማሪ የ “እጥረት ዋጋ” ማግኘት ይፈልጋል፡፡ በኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ውስጥ ብዙሃኑ አምራች ገበሬ ምርቱን ከተመቸው ለገበያ ካልኾነለት ደግሞ ለቤተሰብ ፍጆታ የሚያውል በመኾኑ ለነጋዴው ቀላሉ የትርፍ ማጋበሻ ምንጭ የሚኾነው ከአጠቃላይ ሕዝቡ 1.2 በመቶ ብቻ ድርሻ ያለው ምንደኛ ነው፡፡ ይህም በመኾኑ በኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ውስጥ የተለመደው የጥር ወር የግብርና ምርቶች የዋጋ ቅናሽ ለአንዴና ለመጨረሻ ጊዜ በሚመስል ኹኔታ ኢኮኖሚውን እንዳይጎበኘው የኾነው፡፡

ከሰሞኑ ከመንግስት እንደተደመጠው አገሪቷ የተሻለ ምርት ታፍሳለች የሚል ትንበያ ቢኖርም የዋጋ ጭማሬውን ሊገታው አልቻለም፡፡ ይህም የኢትዮጰያ ኢኮኖሚ ለማንኛውም የገንዘብ ጭማሬ ስሱ መኾኑን እና አጠቃላይ የምርት ደረጃ ካልተስተካከለ በስተቀር የደመወዝ ጭማሬ ብቻውን ማኅበረሰቡን ካለበት የመረረ የኑሮ ውድነት ይታደገዋል የሚል መደምደሚያ ላይ አያደርስም፡፡

ውይይት እና ማስፈራሪያ እንደ መፍትሔ

በተደጋጋሚ እንደሚስተዋለው ለኑሮ ውደነቱ ሁለት ምክንያቶች ከመንግሥት በኩል ይሰነዘራሉ፡፡ “ስግብግብ” ነጋዴዎች እና የኢኮኖሚ ዕድገት፡፡ ሁለቱ የመንግስት የመጫወቻ ካርታዎች እንደ አስፈላጊነቱ ጥቅም ላይ ቢውሉም በአሁኑ ወቅት ግን “የስግብግብ” ነጋዴዎችን የመሰለ የተሻለ ምክንያት የተገኘ አይመስል፡፡ ለዚህም ከሳምንታት ቀደም ብሎ የአላግባብ ዋጋ የሚጨምሩ ላይ ቁጥጥር ለማድረግ መፍትሔ መዘየዱን በመንግሥት ሚዲያዎች እየተነገረ ነው።

ይህ የአሁኑ የአቶ መለስ መንግሥት እንቅስቃሴ ከሚያስገኘው ፋይዳ ይልቅ ለዓመታት በዕድገት ላይ እንደኾነ የተነገረለት የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ከአጠቃላይ ሕዝብ 1.2 በመቶ ብቻ ድርሻ ያለው የመንግስት ሠራተኛ አሁንም የኢኮኖሚው እምብርት መኾኑን የሚያሳይ ነው፡፡ ከዚህም ባሻገር የምንደኛው የገንዘብ ድርሻ ከአጠቃላይ አመታዊ በጀት 15 በመቶ የዘለለ ባይኾንም የማክሮ ኢኮኖሚው ዋነኛ የችግር ምንጭ መኾኑ የመንግስት የቁጥጥር መንገዶች ደካማ መኾናቸውን በግልጽ የሚናገር ነው፡፡

ወቅቱ የዕድገት እና የኢኮኖሚ ሽግግር ዕቅድ ብቻ የሚወራበት ነው። ነገር  ግን በቂ የኾነ ምርት በሌለበት  አገር ነጋዴዎችን በመቆጣጠር ብቻ ምንደኛውን ከጉስቅልና መታደግ እንደማይቻል ግልጽ ነው፡፡ የነጋዴውን የሸማቹ መድረኮች እንደ ሸቀጦቹ ብዛት በጣም ሰፊ ናቸው፡፡ በዚያ መድረክ ደግሞ አቅርቦት እና ፍላጎት ብቻ የገበያው ወሳኝ ኃይሎች ይኾናሉ፡፡ ከጥር ወር ደመወዝ ጭማሬ በኋላም የምንደኛው ፍላጎት ጎልብቶ ሲመጣ አቅራቢው ደግሞ ቀድሞ የያዛቸውን ሸቀጦች ብቻ ይዞ መድረኩን ይቀላቀላል፡፡ገበያው መናገር ይጀምራል፡፡  ያን ጊዜ የአቶ መለስ ቁጣ እና ተግሳጽ የለም፡፡

ጠቦት በግ ከስድስት መቶ ጀምሮ፣ የበግ ሙክት እስከ አንድ ሺህ ሰባት መቶ ብር እየተሸጠ ነው

በዘንድሮው የኢትዮጵያ የገና በዓል ገበያ በኑሮ ውድነት፣ የብር የመግዛት አቅም መዳከምና በዋጋ ግሽበት ሳቢያ ከገዢው ይልቅ ጠያቂው መበራከቱን ነጋዴዎች አስታወቁ።

“ከነጋ ብዙ ሰው መጥቶ እስኪታክተኝ ድረስ በጎቼን እያገላበጠ ተመልክቶ ዋጋ ጠይቆኛል” መርካቶ አባኮራን ሰፈር  ያነጋገርናቸው አቶ ገዝሙ ይሁነኝ የተባሉ የበግ ነጋዴ ። “በዚህ ታላቅ በዓል ዋዜማ ማልጄ ወጥቼ የሸጥኩት ሦስት በጎችና አንድ ወጠጤ ፍየል ብቻ ነው” ብለዋል፡፡

የበዓል ገበያው ቢዳከምም የበግ ዋጋ አሁንም  እንደተሰቀለ ነው።  አንድ አነስተኛ በግ (ጠቦት) ከስድስት መቶ (600) ጀምሮ የሚገኝ ሲሆን ደንበኛ የበግ ሙክት እስከ አንድ ሺህ ሰባት መቶ ብር (1700) እንዲያወጡ ገበያው  ያዛል። በአንፃሩ የፍየል ጠቦት ከሰባት መቶ ብር (700) ጀምሮ ገበያው ላይ የሚገኝ ሲሆን ለቁርጥ የሚሆን ደንበኛ የፍየል ሙክት ግን እስከ ሁለት ሺህ ብር (2000) እየተሸጠ ነው።

አቶ ገዝሙ በ2002 ለፋሲካ በዓል ከጨቅላነት ከፍ  ያሉ እጅግ አነስተኛ በጎችን ከሦስት መቶ አምሣ ብር (350) እስከ አምስት መቶ ብር (500) መሸጣቸውን  ያስታውሳሉ። “እኔ ነኝ ያለ ሙክት በግ እስከ ዘጠኝ መቶ ብር (900) በወቅቱ ተሸጦ ነበር” ብለዋል፡፡

በመርካቶ ቅቤ በረንዳ አንድ ኪሎ ለጋ ቅቤ እንደ አይነቱ ከ95 ብር እስከ 120 ብር፣ በሳል ቅቤ ደግሞ እስከ 90 ብር የሚሸጥ ሲሆን ሪፖርተራችን ያናገራቸው ነጋዴዎች ለገበያው መድረቅ የኑሮ ውድነቱን ምክንያት  ያደርጋሉ። ከፋሲካ በዓል ጋር ሲነጻጸር እንኳን የዋጋ ንረቱ በግልጽ ይታያል። ለፋሲካ አንድ ኪሎ የሸኖ ቂቤ 70 ብር መሸጡን  ያስታውሳሉ የቅቤ በረንዳ ነጋዴዎች።

በመርካቶ ዶሮ ተራ ባደረግነው የገበያ ዳሰሳ ደግሞ የአበሻ አውራ ዶሮዎች እንደ ክብደታቸው ከስልሳ ብር (60) እስከ መቶ ብር (100) በመሸጥ ላይ ሲገኙ፤ አንድ ትሪ የአበሻ ዶሮ እንቁላል አርባ አምስት ብር (45)፣ በችርቻሮ ደግሞ አንድ እንቁላል ከአንድ ብር ከሃምሳ ሣንቲም እስከ አንድ ብር ከሰባ አምስት ሣንቲም (1.50 – 1.75) በመሸጥ ላይ ይገኛል።  ከዶሮ ወጥ ጋር የማይነጣጠሉት የአበሻ ቀይ ሽንኩርት እና “አይቤ” ደግሞ በኪሎ እስከ አሥራ አራት ብር (14) እና በጆግ ሥፍር ከ ሃያ አምስት እስከ ሰላሳ ብር (25 – 30) በመሸጥ ላይ ይገኛል፡፡

በመርካቶ አማኑኤል በረንዳ የጤፍና የጥራጥሬ ገበያ ማዕከልን ሪፖርተራችን ተዘዋውሮ የቃኘው ሲሆን አንድ ኩንታል የአድአ ማኛ ጤፍ እስከ አንድ ሺህ ብር (1000) ፣ ነጭ ጤፍ በኩንታል እስከ ዘጠኝ መቶ አምሳ ብር (950) በመሸጥ ላይ ይገኛል፡፡

(ሙሉ ገ)

የኦህዴድ ካድሬዎች በቅርቡ ለሚካሄደው የኦሮሞ ልማት ማኅበር (ኦልማ) የገቢ ማሰባሰቢያ ዝግጅት ገንዘብ ሊለግሱ የሚችሉ ግለሰቦችንና ድርጅቶችን  በደረጃ በመለየት ላይ ናቸው።

ካድሬዎቹ ገንዘብ ሊለግሱ የሚችሉ ግለሰቦችንና ድርጅቶችን በደረጃ በመለየትና ገንዘብ ሊሰባሰብባቸው የሚችሉባቸውን መንገዶች በመለየት ላይ ናቸው ብለዋል የአዲስ ነገር ምንጮች።  የኢህአዴግ ግንባር ፓርቲ ካድሬዎች እና የአጋር ፓርቲዎች አባላት አጋዥና ድጋፍ ሰጪ ሥራዎችን እየሰሩ ነው።

የገቢ ማሰባሰብ ዝግጅቱን በበላይነት የሚመራውና የሚያካሂደው ኦህዴድ – ኢህአዴግ ነው። የአማራ ልማት ማኅበር (አልማ) በ2001 ዓ.ም ጀምሮት የነበረውን የገቢ ማሰባሰቢያ ዝግጅት  በ2002 አጠናቋል። የጉራጌ ልማት ማኅበር (ጉልማ) በ2002 ዓ.ም የገቢ ማሰባሰብ ዝግጅቱን አካሂዷል ። “ጊዜው የኦሮሞ ልማት ማኅበር (ኦልማ) ነው “ብለዋል ምንጩ፡፡

በቅርቡ የአዲስ አበባ መስተዳድር በከተማዋ እድሮች ለ”ልማት” በሚል  ገንዘብ እንዲያዋጡ ኮታ መጣሉ ይታወሳል።

ዶክተር አሸብር እያጠቁ ነው!

የቀድሞው የኢትዮጵያ እግር ኳስ ፌዴሬሽን ፕሬዝዳንት እና የአሁኑ ብቸኛው የግል የፓርላማ አባል፣ ምናልባትም የወደፊቱ ርእሰ ብሔር ዶ/ር አሸብር ከመሰናዘርያ ጋዜጣ ጋር ባደረጉት ቃለ ምልልስ አቶ መለስ ዜናዊን ለማሞካሸት ትንፋሽም ቃላትም ያጠራቸው ይመስላል፡፡ ሁለት ገፅ ሙሉ በሚሸፍነው ቃለ ምልልሳቸው የአቶ መለስን ስም ያልጠሩበት አንቀፅ ለማግኘት ያስቸግራል፡፡

የዶን፣ የአልማታ፣ የማስተርዴንት የጥርስ ህክምና ማእከላት ባለቤት የሆኑት ዶክተሩ ሶስቱንም ማእከላት የሰየሙት በራሺያ ከተሞች እንደሆነ ተናግረዋል፡፡ የመጀመርያ ልጃቸው ስምም ‹‹ዶን›› እንደሚባል ተናግረዋል፡፡ በኢንቨስመንት የመሰማራታቸው ሚስጥርም አቶ መለስና ኢህአዴግ በፈጠሩት ምቹ የልማት ሁኔታ እንደሆነ አልሸሸጉም፡፡ ‹‹በቅርቡ 30 የሚሆኑ የጥርስ ሀኪሞች ተመርቀው ስራ ስላላገኙ ለክቡር ጠቅላይ ሚኒስትሩ ይህንኑ እንዳመለከቱ ነገሩኝ›› የሚሉት ዶክተር አሸብር በዚህም “በእጅጉ ተደናገጥኩ” ይላሉ፡፡ ‹‹ የዚህ አይነት ሁኔታ የሚያስወቅሰው እኛ በዘርፉ የተሰማራነውን ባለሀብቶች ነው እንጂ ክቡር አቶ መለስ ዜናዊን አይደለም፡፡ መንግስት ማስተማር ነው ግዴታው›› ብዬ ለወጣቶቹ ካስረዳኋቸው በኋላ እኔ ጋር ቀጠርኳቸው›› ይሉናል፡፡

‹‹ፓርላማው ሰአት ሳይገድብ ለአገራችን የሚሆኑ ሀሳቦችን እንዳነሳ ሰፊ እድል ሰጥቶኛል፤ ለዚህም ገዥው ፓርቲና የተከበሩ አፈ ጉባኤን ከልብ አመሰግናለሁ›› ብለዋል ዶክተሩ፡፡ የስፖርቱ መዳከምን ዋንኛው ችግር ስፖርቱን ብቃት ባላቸው ሰዎች ያለመመራቱ እንደሆነ አስገንዝበው ‹‹አሁን ግን መንግስት በፈጠረው ምቹ ሁኔታ በመጠቀም ስፖርት ወዳዱን ህዝባችንና ባለሀብቶችን ከክብር ጠቅላይ ሚኒስትራችን ጀርባ በማሰለፍ የስፖርቱን ህዳሴ ለመፍጠር ወቅቱ አሁን ነው፡፡›› ሲሉም ከአቶ መለስ ጋር መጪው ጊዜ ብሩህ መሆኑን ተንብየዋል፡፡

አገራችን የብዙ ብሔር ብሔረሰቦቸና ህዝቦች ሀገር ናት፡፡ የፕሬዝዳንትነቱ ወንበር ደግሞ አንድ ብቻ ነው፡፡ እኔ ደግሞ ፕሬዝዳንት ካልሆንኩ ብዬ የማስብበትና የምጨነቅበት አንዳችም ምክንያት የለኝም፡፡የሚሉት ዶክተሩ የፓርላማ አባል መሆኑ በራሱ ከተወሰኑ ትልቅ ስኬትና አየጥጋቢ ውጤት ነው›› ሲሉ ተናግረዋል፡፡ ‹‹በዚህም የረካሁ ስለሆንኩ ሌላ ስልጣን እመመኝበት ምክንያት የለኝም፡፡›› ሲሉ ለሰንደቅ ጋዜጣ አብራርተዋል፡፡

ዶክተሩ ከሼክ አላሙዲን በተለይም ከረዳቶቻቸው ጋር እሰጣ አገባ ውስጥ በመግባት ይታወቁ ነበር፡፡ በቅርቡ ግን በፓርላማ ለሼኩ የምስጋና ቃል አዥጎድጉደውላቸዋል፡፡ ከአገሪቱ ቁጥር አንድ ባለሀብት ጋር ተቀያይሞ ወደ ፕሬዝዳንትነት ጉዞ ዳገታማ እንደሚሆን የገመቱ የሚመስሉት ዶክተሩ በሰንደቅ ጋዜጣ ላይ ስለ ሼኩ ይህንን ብለዋል፡፡

‹‹ሼኩ ከመንግስት በመቀጠል ለዚች ሀገር ደከመኝ ሰለችኝ ሳይሉ ምንም ጥቅም ለማያገኙበት ስፖርት እያገዙ ያሉና የሀገሪቱ ስፖርት የጀርባ አጥንት ናቸው፡፡ በ2006 የአለም ህዝብ ጉድ እስኪል በእሳቸው ደረጃ ያሉ ሀብታሞች ያልፈጠሩትን ተአምር መፍጠር ቸልዋል፡፡ ከኢትዮጵያ ከመቶ በላይ ዜጎቻችን ወደ ጀርመን የአለም ዋንጫ በመውሰድ የኢትዮጵያ ብሄራዊ ቡድን በሌለበት ሰንደቅ  ዓላማችን በጀርመን ስቴድየሞች እንዲውለበለብ አድርገዋል፡፡ በዚህም የአለም ህዝብ ጉድ እስከሚል ዜጎቻችን በአለም ዋንጫ ናኝተውበታል፡፡ ከዚህ መገመትና ማወቅ የቻልኩት የኢትዮጵያ ስፖርት ሼህ መሀመድን የመሰለ ዋስ ጠበቃ የሚሆን ለችግር ደራሽ ዜጋ በኢትዮጵያ እንዳልተፈጠረ ነው፡፡››

‹‹ አሁንም እንጠይቃለን ለምን መብራት ይቆራረጣል?››

ኢቴቪ በቅርቡ የገመና ድራማ ሽልማት በተካሄደበት እለት መብራት መቋረጡን ተከትሎ ‹‹ በመብራት መቋራጥ ምክንያት ህዝቡ እያማረረ ነው፡፡››  የሚል ዜና ባልተለመደ ሁኔታ ማቅረቡን ሰንደቅ ጋዜጣ አስታውሶ በሚመለከታቸው አካላት የሚሰጠው መልስ ግን አሁንም አጥጋቢ አለመሆኑን በርእሰ አንቀፁ ጽፏል፡፡ ግልገል ጊቤ ሁለት ከ11 ወራት በኋላ ተጠግኖ  ሥራ ጀምሯል፡፡ ሆኖም አሁንም ድረስ ‹‹በቂ አቅርቦት አለ ችግሩ የቴክኒክ ነው›› የሚል ምላሽ ይሰጣል፡፡ ህብረተሰቡ አስቀድሞ እንዲዘጋጅ ለምን እንደማይነገረው ግን አሁንም ድረስ ግልፅ አይደለም” ይላል ሰንደቅ፡፡ ያለውን ችግር ፍርጥ አድርጎ ለህዝብ ማሳወቅ ሚስጥር እንደማባከን አድርጎ የሚያይ የህዝብ ግንኙነት ስትራቴጂ ትክክል አይደለም የሚለው ጋዜጣው ‹‹አሁንም እንጠይቃለን፣ ለምን መብራት ይቆራረጣል?›› ሲል ርእሰ አንቀፁን ይደመድማል፡፡

‹‹ጆሊ ባር›› ራሱን ወደ መካከለኛ ገቢ አሳደገ

በ1959 አንደተመሰረተ የተነገረለት ታሪካዊው ጆሊ ባር የዛሬን አያድርገውና ዝቅተኛ ገቢ ያላቸው ግለሰቦች የጋዜጣ ጥም ማርኪያ ነበር፡፡ በድሮው ጊዜ ደግሞ በተለይም የእድሜ ባለፀጎች ይህንን ቤት ሻይ ቡና የሚሉበት፣ የሆድ የሆዳቸውን የሚጫወቱበት ልዩ ስፍራ ሆኖ ቆይቷል፡፡ ፎርቹን ባሳለፍነው እሁድ እንደፃፈው ‹‹ጆሊ ባር›› ፍፁም ልዩ እድሳት ተደርጎለት ራሱን ለመካከለኛና ከፍተኛ ገቢ ላላቸው ዜጎች እንዲሆን አድርጎ አገልግሎት መስጠት ጀምሯል፡፡ ከሶስት አመታት እድሳት በኋላ ስሙንም ‹‹ጆሊ ባር ኤንድ ግሪል›› በሚል ለውጦታል፡፡ አያሌ የፈረንጅ ምግቦችን በፈረንጅ ምግብ እብሳዮች ከሽኖ ያቀርባል፡፡ ይጠንቀቁ! አንድ ቢራ በጆሊ ባር 30 ብር ያስከፍላል፡፡

ባምቢስ ራሳቸውን ሳቱ

የዝነኛው ባምቢስ ሱፐርማርኬት ባለቤት ሚ/ር ካራላንቦስ ባምቢስ 87 ሚሊዬን ብር ታክስ አልከፈሉም ተባሉ፡፡ አምነው አስተያየት አድርጉልኝ አሉ፡፡ እድሜያቸውንና ለአገር ያበረከቱትን አስተዋፀኦ ከግምት በማስገባት 34 ሚሊዬን ብር ቅጣት ተቀነሰላቸው፡፡ የታክስ እዳው እንደሚያሳስራቸው ሲነገራቸው ቢሮ ውስጥ ራሳቸውን ስተው ባልቻ ሆስፒታል ለአንድ ቀን እንደተኙ ታውቋል፡፡ ግሪካዊው ባምቢስ ኢትዮጵያ የመጡት በ1944 ሲሆን አሁን የ80 አመት የእድሜ ባለፀጋ ናቸው፡፡ የረቡእ ሪፖርተር ጋዜጣ ነው ይህን የዘገበው፡፡

ተዋናይ ሰለሞን ቦጋለና አቶዝ መኪናው

ከቅርብ አመታት ወዲህ ስሙ በፊልም እየገነነ የመጣው ሰለሞን ቦጋለ ከሳምንታዊው አውራምባ ታይምስ ጋዜጣ ጋር ቆይታ አድርጎ ነበር፡፡ ‹‹አባይ ወይስ ቬጋስ›› በተሰኘው ፊልም ያሳየው ብቃት ከፕሮዲዩሰሩ የአቶዝ መኪና እንዲሁም ከኤድናሞል ባለቤት የ20ሺህ ብር ሽልማት አስገኝቶለታል፡፡ ምርቃቱ በቴሌቪዥን ለኢትዮጵያ ህዝብ በቀጥታ የተላለፈው ይኽው ፊልም ላይ ሰለሞን የአቶዝ መኪና ተሸላሚ እንደሆነ ሲነገረው ፊቱ ላይ ምንም የመደነቅ ስሜት አላሳየም ነበር፡፡ ይህ ለምን እንደሆነ ተጠይቆ ‹‹ገና ባህርዳር እያለን ቴዲ መኪና እንደሚሸልመኝ ነግሮኝ ነበር›› የሚል ምላሽ ሰጥቷል፡፡ የተሸለማት መኪና የተነዳችና 80ሺህ ቤት ታርጋ እንደሆነች ተናግሯል፡፡ ተጨማሪ ክፍያ እንዳልተሰጠውና ክፍያው በመኪናው እንደተጣጣ አልሸሸገም፡፡ አቶዝ ከተማ ውስጥ ጥሩ ስም እንደሌላት ገልፆ ‹‹ሆኖም የስጦታ ፈረስ ጥርሱ አይታይም›› ሲል ለሽልማቱ አቃቂር ማውጣት እንደማይፈልግ ለአውራምባ ተናግሯል፡፡

ተዋናዩ የኢህአዴግ አራቱን አባል ድርጅቶችን ያውቃቸው አንደሆን በጋዜጣው ሪፖርተር ተጠይቆ እንደማያውቃቸው የተናገረ ሲሆን የአፋር ዋና ከተማ ማን እንደሆነች ሲጠየቅም ማስታወስ ተስኖታል፡፡

አስቴር አወቀና የ‹‹ፖለቲካ አቋሟ››

አውራምባ ታይምስ ጋዜጣ በፊት ገፁ የአስቴር አወቀ ፖለቲካው አቋም ዲያስፖራውን እያወዛገበ እንደሆነ ጽፏል፡፡ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ አንፀባርቃዋለች በተባለው ፖለቲካዊ አቋም ፖልቶኮችና ድረገፆች ባካሄዱት ቅስቀሳ በዋሽንግተን ዲሲ ያሰናዳቸው ኮንሰርቷ የተመልካች ድርቅ እንደመታው ጋዜጣው ዘግቧል፡፡ ድምፃዊቷ በብአዴን 30ኛ አመት ክብረ በአል ላይ ስሟ መጠቀሱ እንዳላስደሰታቸው ይገመታል ይላል ዘገባው፡፡ ከዚህ በላይ አስገራሚ የሆነው ደግሞ አስቴር በቅርቡ ያሳተመችው ‹‹ጨጨሆ›› አልበም በነዚህ ድረገፆች  ፖለቲካዊ ትርጉም ተሰጥቶት መገኘቱ ነው፡፡ጨጨሆ ጎንደር ሀሙሲት ውስጥ የምትገኝ የአቶ አዲሱ ለገሰ የትውልድ ስፍራ በመጥቀስ ‹‹ለተሰናባቹ የብአዴን ሊቀመንበር የቀረበ ውዳሴ ነው›› ሲሉ የተቃውሞ ቅስቀሳ አካሄደውባታል፡፡ በዚሁ አልበም ላይ ‹‹ የንብ አውራ መሳይ›› የሚል አረፍተነገር መኖሩም ፖለቲካው ትርጉም ተሰጥቶት ኢትዪጵያዊያን በኮንሰርቷ እንዳይገኙ አድርጓቸዋል ይላል ዘገባው፡፡

የአገር ቤት ምርቃት

ኢትዬ ቻናል፡- ከቴአትር ስራ ወጥተሸ መኖር ትችያለሽ?

ሀረገወይን አሰፋ፡- አዎን እችላለሁ፡፡

—-

‹‹አበበ ግደይ ለሸገር ፈረመ›› እንቁ መፅሄት

—-

‹‹ቴሌ ዘጠኝ ሺህ ሰራተኞችን ቀነሰ፡፡ ሰንደቅ ጋዜጣ

‹‹ውይ በእናትህ አታዋርደኝ፡፡ እኔ የባለስልጣን ስም…(ራሷን ያዘች)፡፡ አቶ ስዩም መስፍን ናቸው? /እየሳቀች/ ናቸው፤ በእውነት ናቸው፡፡ ልክ ነኝ አይደል?››

ተወናይት ሜሮን ጌትነት አውራምባ ታይምስ ጋዜጣ  አዲሱ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ማን ይባላሉ ብሎ ለጠየቃት ጥያቄ የሰጠችው ምላሽ፡፡

—-

‹‹ጌቱ ገለቴን ከወንጀል ክስ አለአግባብ ነፃ አድርገዋል የተባሉ ዳኛ ከስራቸው ተሰናበቱ፡፡››

ሰንደቅ ጋዜጣ

‹‹ከንፈሩ ላይ ባልስመው ኖሮ ‹ሲኑ› ይበላሽ ነበር››

አርቲስት ብሌን ማሞ ደማቅ ቀይ የከንፈር ቀለም ተቀብታ ማራኪ በተባለ ወርሃዊ  መጽሔት የፊት ገጽ ላይ የተናገረቸው፡፡

—‹‹መክፈል አለብህ ብለው ከወሰኑ ሱፐርማርኬቱንና ቤቴን ሽጬ አገሬ እገባለሁ፡፡››

ከፍተኛ የግብር እዳ እንዲከፍሉ የተጠየቁት የባምቢስ ሱፐርማርኬት ባለቤት ሚስተር ባምቢስ ለሪፖርተር ጋዜጣ

‹‹አስቸጋሪ ስለነበርኩ በኤችአይቪ መያዜ ሲያንሰኝ ነው፡፡››

አቶ ዘላለም አሸናፊ የተባሉ ግለሰብ ለእንቁ መፅሄት የተናገሩት

የሳምንቱ አስገራሚ ዘገባ

‹‹አር ኬሊ ከቦሌ ወደ ተዘጋጀለት መኪና ሲያመራ ፊቱ ላይ ጥሩ ስሜት ይነበብበት ነበር፡፡››

ኢቲቪ ከትናንት በስቲያ ምሽት ሁለት ሰአት በዋና የዜና እወጃው የ ‹‹አር ኤንድ ቢ›› አቀንቃኙ አርኬሊ ኢትዮጵያ መግባቱን አስመልክቶ ያቀረበው ዘገባ፡፡

By mid 2007, the 50,000 Ethiopian troops that invaded Somalia in late 2006 found themselves increasingly bogged down, facing much fiercer resistance than they had bargained for as Somalis of all stripes temporarily put aside their differences to stand together against the outside invader.

As the military incursion turned increasingly sour, then US Under Secretary of State for Africa, Jendayi Frazer, who taught at the University of Denver’s Korbel School of International Studies in the 1990s, insisted that, prior to the invasion, the United States had counseled caution and that Washington had warned Ethiopia not to use military force against Somalia. Frazer was a close collaborator with former U.S. Secretary of State Condoleezza Rice, for whom there also is a strong University of Denver connection. Frazer certainly tried to distance the United States from responsibility for the Ethiopian invasion in a number of interviews she gave to the media at the time. 

Read More  from http://www.globalresearch.ca

Last August, the EPRDF government came out with a “policy of transformation” to ensure food security for Ethiopia in a span of just five years. For foreign observers, this sounds a bold policy and no doubt they will try to find out what resource Ethiopia has recently discovered to venture on such absolute, i.e. 100%, certainty to abolish food dependency. Five years is not such a long time from the development perspective that to ensure food security in five years Meles Zenawi must have found some ‘hot cake’ somewhere as untapped resource to generate income/revenue or boost agricultural production in a very short period of time.

From the conventional perspective, this ‘miracle’ has to galvanize the rural sector by heavily investing in agriculture, massively support peasant agriculture and pastoral livestock production, enable a substantial section of the rural population to disengage from agriculture [both from the age-old small peasant farming and deteriorating pastoral livestock production] and diversify its livelihood system, aggressively move into creation of rural industrialization and small scale industry in the towns to absorb the rural population disengaging from agriculture and so on. In this sense, it is indeed obvious that ensuring food security in such a short span of time involves not only a massive investment but also a massive social mobilization [in the scale comparable to Mao’s Cultural Revolution] and people’s movement that can’t be actualized without the independent political will of the rural population. For any development specialist or rural economist, these are the questions that come to the fore when reading EPRDF’s latest adventure that espouses to “ensure food security in five years”. The miracle that can tickle such changes in a traditional society such as Ethiopia could be a discovery of a huge deposit of oil, gas or minerals or the potential, public or private, to invest domestic capital in agriculture massively, strategically and carefully crafted planning. None of these preconditions exist in Ethiopia when Meles declared this ‘transformation’. Then, what is all this talk about ‘transformation’ for?

I have worked for ten years in the development sector in Ethiopia and have observed very closely the factors and issues related to the reality of poverty there [please, see my work Why Ethiopia Remains Poor ]. Knowing the TPLF [EPRDF] and Meles, I rather incline to question the motives of such propaganda. In the normative sense, it is hugely subjective and improper to question motives, but we are dealing with an institution [TPLF] and a man [Meles Zenawi], who has a long history and tradition of deceit, lies and treachery. As the title of this article suggests, I believe deceit is behind the rhetoric about ‘transformation’. But, why resort to official and indeed risky campaign of deceit now? For one thing, between the two ‘selections’ of 2005 and 2010, Meles had been busy making sure that all opposition and critiques were silenced and dissolved all their institutions openly and deceptively [such as the NGO law] so that there is nobody in that country who will challenge or criticize his regime. He did that successfully with donors’ complicity and in the 2010 ‘selection’ in which he dared to claim victory with 96% in a country where his regime is the most hated institution. He planned it so well that the noise only comes from the Diaspora that does not have much impact on donors. The time of “thinking twice before speaking once” is gone as there are no outspoken opposition, advocacy groups and the private press. It is now time to tell lies openly and even resort to such deceitful ‘strategies’ of transformation that we mentioned above.

Let’s first glance at what Meles’ strategy is all about? In a nutshell, the strategy is to stay in power for as long as possible. The crucial instrument is this strategy is the strength of the police ‘state’ it set up. It has a strong army, air force, police and a massive spy network to quell any uprising or rebellion whether it is urban or rural. As a paranoid regime, it is extremely sensitive to any kind of people’s revolt. Its special strategy in this respect is to spy on where any seed of rebellion may spring. This constitutes a preventive strategy.

The second aspect of the preventive strategy is to dissolve political organizations with the potential to mobilize or cultivate mass following. The political repression falls in this category; harassing the opposition and putting their leaders in prison on flimsy excuses, incapacitate them from doing any substantial political work, clamping down on civil society organizations and the private media. The clamp down against civil society organizations is to prevent any possible alliance with the opposition and as NGOs are closer to communities, it is necessary to break the umbilical cord of this relationship. As part of this strategy, deceit and outright lies prevail and the closure of the private media is to prevent any alternative source of information and medium of expression. The regime and Meles Zenawi in particular publicly tell lies and there is no one to challenge this lie. This is similar to the reign of terror institutionalize by Stalin in the 1930s where sheer lies as government policies were declared as the ultimate ‘truth’.

The third aspect of the preventive strategy involves the Diaspora and the opposition outside the country. To prevent any start of armed struggle from rural areas using neighbouring countries as rear areas, its spy network is very active in Sudan [both North and South], Kenya and Uganda. It maintains good relations with the governments in these countries and kidnaps or even assassinates Ethiopian opposition elements such as the few journalists it assassinated in Kenya a few years ago.

The fourth category targets the Diaspora as a whole. The main objective in this strategy is to prevent recruitment to opposition parties particularly to those who urge for armed struggle. The objective is to divide the Diaspora on grounds of ethnicity and political persuasion as well as on any possible reason. To prevent the unity of the opposition elements, it uses all means to keep them divided. One method it uses is writing “very informative” articles on Diaspora websites. In this undertaking, Meless Zenawi himself takes part in writing some of these articles. Such is Meles’ strategy to stay in power. [It goes without saying that a corresponding strategy to dismantle this despicable regime requires a counter-strategy that takes into consideration all these elements. As the Chinese proverb has it, “Know your enemy and you can fight one thousand battles.”]

It is extremely important for the Diaspora to realize this strategy, particularly the strategy aiming at dividing it. Whoever plays the tune of ethnicity and other divisive agenda plays into the hands of Meles thereby prolonging his days. It should be clear, then, that the dismantling of the EPRDF regime cannot be but a protracted process that takes time even if it is hated by 99% of the population. This is crucial because no matter what masses of people want, so long as they are not organized well enough to overthrow it, no regime can collapse just with hatred and condemnation alone. Woyane is not just a despicable regime, it is also cunning extremely sensitive to its power that it is well organized on the security front. A counter strategy should take this into consideration.

Prolonging the chance for the Diaspora to get united and organized and start feeding into the armed struggle is also part of this strategy. As such, keeping the Diaspora bogged down with arguments and debates on relatively trivial issues on end constitutes one of its strategies. Meles also engages the Diaspora’s lobbying efforts with hired lobbyists paying a huge sum of the public money. It also attempts to utilize the weaknesses of the opposition and even infiltrating it and dividing it further. [This should also come as warning to opposition groups.]

Now, we are coming to the essential element in Meles’ thinking, which I think is sheer wishful and condescending towards the Ethiopian people. Meles’ strategy to stifle democracy is not only by generating outright repression and other elements that we mentioned above. In fact the most important part of his thinking is that by generating development/economic growth, he can make the demand for democracy irrelevant. But the fundamental dilemma or contradiction in this strategy is he espouses development and economic growth without freedom. In actual fact however, there can be no development or economic growth without freedom and democracy. Meles’ strategy goes contrary to this scientific construct. In his view, by generating development or economic growth he can confront donors with fait accompli. Besides, it has the command of a horde of economists such as Joseph Sitglitz on his side and these economists serve him as intellectual mercenaries. They openly defend his policies and say that there is change taking place in Ethiopia. On the basis of this support and after silencing everyone inside Ethiopia, Meles has finally come with a strategy of official deceit. His target? Donors.

Thus, Meles came out, just out of the blues, with a new five years strategy of transformation. According to this strategy, Ethiopia will be food secure and self-dependent on food in five years time. The basis of this grand forecast is the “economic successes” recorded particularly in agriculture. He claims a far greater increase in agricultural production and successes in other sectors as well. Now, here comes the crux of the matter. Where in hell is this increase in agricultural production coming from? From what we know, Ethiopia is still bogged down in small peasant agriculture where the scarcity for land has become so acute that thousands and thousands of peasants had to leave their farms to the urban areas. After thirty years of land distribution, the average land area that an ordinary farmer tills is less than 0.6 acre according to a 2003 study by the Ethiopian Economic Association. The trend was further parcelization of peasant land implying fewer yields per acre meaning production is less and less. As a result, many peasants, particularly from Gojjam, have left their farms to the towns because they can no longer feed their families with their produce. This is the reality of contemporary Ethiopia lending to the fact that Ethiopia is still food insecure and so long as the conditions of peasant landholding system remains, this trend will continue. The writing on the wall testifies to the fact that Ethiopia is still food insecure and will remain so for some time to come. If, according to Meless, agricultural production has increased, why still stretching the begging bowl to donors? The paradox is that, not even months have passed after this grand strategy to make Ethiopia food secure was proclaimed when Woyane renewed its food aid request. Not even two weeks after the infamous strategy of transformation, the Birr was devalued against the dollar by an extremely high rate. Prices have skyrocketed and beyond the reach of the ordinary person. How come a sick economy generates agricultural production? Aren’t the modern sector and the agriculture sector connected and inter-dependent?

Now, the secret to Meles dreams seem to come from the “large scale mechanized farms” that are going to be “mushrooming” particularly in the western lowlands of the country with foreign investment. His government ‘generously’ gives out land in lease with the cheapest rate available in the international market to foreign investors, Indian and Saudis in particular, to start mechanized farms producing grain but rice in particular. Will the problems of Ethiopia’s agriculture be solved through foreign investment in a form of large scale farms? No. Will Ethiopia be food secure as a result of these large scale farms? Not the least. But, Meles thinks these foreign-owned farms will do the trick to food security. Let’s ponder a few lines on the irrationals of Meles’ grand plan.

The whole world knows that some countries which have been hit hard by the food prices increase of the last three years are embarking on a strategy of food security through large scale farms in other countries with the capital they invest. Some European countries, India and a few states in the Middle East have adopted this strategy and are out in a shopping spree for land grab mainly in African countries. The whole idea is to produce grain in Africa and ship it to their own countries through a long term land lease contract. From its inception, this is the strategy, nothing more and nothing less. Produce food outside their country and ship it back to their country for local consumption. Period!

Now, let’s return to Meles’ dream about being food secure and try to see if this objective of these countries really supports Ethiopia to be food secure. The only condition in this regard that can be beneficial to Ethiopia is if they produce it to the local market in Ethiopia proper and sell it at affordable prices. In such scenario, we can really say that agricultural production will boom and can contribute to the country’s quest to become food secure. But, that is not the case. The whole idea is to export the produce to their own countries.

If this is the possible scenario, then what can TPLF do to make the grain produced in Ethiopia by these foreign investors available in the country? They can only enforce a clause in the lease contract to ensure that a large amount of the grain produced, say 60%, to be allocated to the Ethiopian market. Otherwise, it doesn’t make sense giving out Ethiopia’s land in lease with the cheapest price to foreign investors in the first place. Let’s assume that these capitalist farms accept these terms and agree to sell 60% of their produce inside Ethiopia. Then, the big question is the price that they will set to sell their produce to the Ethiopian public. Let’s not harbor any illusion. These are farms run by capitalists whose motto is not just profit but profit maximized. To them, it can only makes sense if the price they set for Ethiopia is profitable than the money they will make in India or Saudi Arabia. The Ethiopian public badly hit by colossal poverty can never afford to pay the price that a Saudi or Indian would pay. They simply cannot afford it. One thing for sure is these capitalists will never invest to help the poor in Ethiopia; this is not charity but business. Undoubtedly, this option is also out, Woyane cannot make these capitalists accept to sell their produce in Ethiopia. No way. Otherwise, they would not come all the way to Ethiopia to invest in a non-profitable enterprise.

So, why would Meles capitalize on these farms as a vehicle for agricultural production and food security? Is it to show that Ethiopia is doing economically well because of the existence of these farms? Once again, to have the record books that the GNP is going up and meet donors with fait accompli and make them forget the issue of freedom? Unfortunately for Meles, all indications are to the contrary.

በአቶ በረከት ስምዖን የሚመራው የመንግስት የኮሙዩኒኬሽን ጉዳዮች ጽህፈት ቤት ከ1997 ዓ.ም ምርጫ በኋላ መንግሥት በወሰደው አሉታዊ እርምጃዎች እየተዳከመ እና እየተመናመነ የመጣውን የግል የህትመት ሚዲያ በማስታወቂያ በመደገፍ ልማታዊ ዘገቦችን እንዲያስተላልፉ ለማድረግ እንቅስቃሴ ጀመረ።

የጽህፈት ቤቱ የአዲስ ነገር ምንጮች “ሰጥቶ መቀበል” ሲሉ የገለጹት ይህ አሰራር የመንግሥት የልማት ድርጅቶች ለግሉ ሚዲያ ማስታወቂያ እንዲሰጡ  ማበረታታት እና በምላሹ በመንግሥት የሚሰጠውን የዜና ጥቆማ እና የልማት ሂደቶችን በስፋት እንዲዘግቡ የሚያደርግ ነው፡፡

“የህትመት ሚዲያው መመናመንና መዳከም መንግሥትን እያስተቸው ነው” ያሉን አንድ ስማቸውን መግለጽ ያልደፈሩ የጽህፈት ቤቱ ሰራተኛ “አሁንም ቢሆን ግን መንግሥት ከሚዲያው የሚፈልገው  ሰጥቶ መቀበልን ነው” ይላሉ፡፡

ይህንን አሠራር ተግባራዊ ለማድረግ ጽህፈት ቤቱ አንድ የሥራ አመራር ኮሚቴ ማዋቀሩን ምንጮች አስታውቀዋል፡፡ የግል ሚዲያ የሥራ አመራር ኮሚቴው የተቋቋመው በጽህፈት ቤቱ የሚዲያ ግንኙነትና የውጭ ጋዜጠኞች ፍቃድ ማስተባበሪያ ቢሮ ስር ነው። ጽህፈት ቤቱ የግል የህትመት ውጤቶች ከማስታወቂያ ጋር በተያያዘ ያለባቸውን ችግር ለማወቅ የሚያስችል መጠይቅ ለሚዲያ ተቋማት በትኗል፡፡

በጽህፈት ቤቱ የኤሌክትሮኒክስና የህትመት ሚዲያ ልማት  ዳይሬክቶሬት የተዘጋጀው መጠይቅ ወደ ጥያቄዎች ዝርዝር ከመግባቱ በፊት ዓላማውን ያስረዳል። መጠየቁ የተዘጋጀው “የግል የህትመት ሚዲያዎች  የፌደራል መንግስት ማስታወቂያዎችን በማግኘት ረገድ ያሉባቸውን ችግር በመለየት በቀጣይ የማስታወቂያ ስርጭት ፍትሃዊነትን በጠበቀ መልኩ እና ተደራሽነቱን ለማስፋት በሚደረገው ጥረት ውስጥ ግብዓት ሊሆኑ የሚችሉ ሀሳቦችን በማካተት የአሰራር ስርዓት  ለመዘርጋት ነው”ሲል ሰነድ ይተነትናል።

መጠይቁ ስድስት ጥያቄዎችን ይዟል። “የፌደራል መንግስት መስርያ ቤት ማስታወቂያዎችን ምን ያህል ያገኛሉ?” የሚለው የመጀመሪያ ጥያቄ አራት አማራጮችን አስቀምጧል።  “አነስተኛ”፣ “መካከለኛ”፣ “ከፍተኛ” ከሚሉት አማራጮች በስተመጨረሻ “እያገኘን አይደለንም” የሚል ተቀምጧል።  ሚዲያዎቹ ምንም የማይገኙ ከሆነ ምክንያቱ ምንድነው ብለው እንደሚያምኑ ተጠይቀዋል። የፌደራል መንግስት ማስታወቂያዎች ተጠቃሚ ከሆኑ ደግሞ በምን መንገድ ማስታወቂያዎቹን እንደሚያገኙ ያስረዱ ዘንድ ጥያቄ ቀርቦላቸዋል።

የመንግስት ማስታወቂያዎች ለግል ሚዲያዎች የሚደርሱበት አሰራር ፍትሃዊ መሆን አለመሆኑም በመጠይቁ ተካቷል።በጥያቄዎቹ ማጠቃለያ የተቀመጠው ደግሞ “የፌዴራል መንግስት መስሪያ ቤቶች ማስታወቂያዎች በምን ሁኔታ ቢከፋፈሉ ጥሩ ነው ብለው ያስባሉ?” የሚል ነው።

የመንግስት የኮሙዩኒኬሽን ጉዳዮች ጽህፈት ቤት ከመንግሥት ጋር በትብብር ለመሥራት ፈቃደኝነታቸውን ያሳዩ ጋዜጦችን ህዝቡ በገበያ ቢቀጣቸው እንኳ የመንግሥት የልማት ድርጅቶች ከሚሰጧቸው የማስታወቂያ ገቢ በተጨማሪ የመንግሥት መሥሪያ ቤቶች ጋዜጣቸውን በቋሚነት በመግዛት የገበያ ስጋታቸው እንደሚቀረፍ ማስጠናቱን  ምንጮች ለአዲስ ነገር ተናግረዋል፡፡ የኢትዮጵያ አየር መንገድ፣ ኢትዮ ቴሌኮም (የኢትዮጵያ ቴሌኮሚዩኒኬሽን ኮርፖሬሽን)፣ የኢትዮጵያ መብራት ኃይል ኮርፖሬሽን፣ የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ እና የመሳሰሉ የመንግሥት የልማት ድርጅቶች ለህትመት ሚዲያ ማጠናከሪያ እንዲውል በቋሚነት ማስታወቂያ ለጋዜጦቹ እንዲሰጡ አቅድ ተይዟል።

የአዲስ አበባ መሥተዳድር ስድስት መቶ ሚሊዮን ብር  ከአዲስ አበባ ሕዝብ እና የንግድ ድርጅቶች  ለመሰብሰብ የያዘውን እቅድ ዳር ለማድረስ የአዲስ አባባ እድሮች  ላይ የገንዘብ ኮታ ጣለ፡፡

የመስተዳደሩ  ምንጮች ለአዲስ ነገር እንደተናገሩት በአዲስ አበባ ደረጃ የተቋቋሙ  ዕድሮች በመላ የሚወከሉባቸው የእድር ምክር ቤቶች ከመሥተዳድሩ ከፍተኛ ኃላፊዎች ጋር ባለፈው ሣምንት በማዘጋጃ ቤት ተወያይተዋል፡፡  በስብሰባው ላይ  የተገኙ ምንጮች  የአዲስ አበባ መስተዳደር “ በአምስት ዓመት ላሰበው የልማት እቅድ”  ዕድሮች የበኩላቸውን እንዲያዋጡ  ኮታ እንደተጣለባቸው እና በሥራቸው የሚገኙትን ዕድሮች እንዲያሳውቋቸው  ተነግሯቸዋል ብለዋል።

የኮታ ድልድሉ አነስተኛ፣ መካከለኛ እና ከፍተኛ የአክሲዮን ዕድሮች በማለት የተለየ ሲሆን ዝቅተኛ ተብለው የተመደቡት የሴት እድሮችና አነስተኛ ካፒታል ያላቸው በቅርብ ጊዜያት የተመሠረቱ ዕድሮች  አምስት መቶ ብር፤ መካከለኛ ለተባሉት እንደ ካፒታላቸው ሁኔታ ከአንድ ሺህ ብር እስከ ሁለት ሺህ አምስት መቶ ብር እንዲሁም  ከፍተኛ ለተባሉት እድሮች ደግሞ ከሦስት ሺህ ብር እስከ አምስት ሺህ ብር የሚደርስ ኮታ እንደተጣለባቸው ለማወቅ ተችሏል፡፡

በአዲሰ አበባ ውስጥ የሚገኙ አብዛኞቹ የዕድር አመራሮች ባለፈው እሁድ ታኅሣሥ 17 ቀን 2003 ዓ.ም ጀምሮ አባሎቻቸውን የሰበሰቡ ሲሆን ከእድሮቹ ግምጃ ቤት ለአዲስ አበባ መሥተዳድር ለሚወጣው ገንዘብ ማካካሻ ኅብረተሰቡ የተወሰነ ድጎማ እንዲያደርግላቸው  ጠይቀዋል፡፡

የደርግ መንግሥት ከፍተኛ ባለሥልጣናት በይቅርታ ከእስር ሊፈቱ ነው ሲባል ዓመታት ተቆጥረዋል። የዘንድሮውን ለየት የሚያደርገው ነገር ቢኖር የአራት ሃይማኖቶች መሪዎች ለዚሁ ተግተው እየሰሩ መሆናቸውን መግለጻቸውና ተስፋ መስጠታቸው ብቻ ነው። የይቅርታው ወሬ በስፋት መነገር እንደጀመረ ከየአቅጣጫው የሚሰማው አስተያየት ግን ሌሎችንም ተመሳሳይ አጋጣሚዎችን የሚያስታውስ ነው።

ባለፉት ሁለት ዓመታት አቶ ስየ አብርሃ፣ ዶ/ር ነጋሶ ጊዳዳ እና ሌሎቹም “ይቅርታ ካልጠየቁን” የሚለው ጥያቄ በተቃዋሚው ጎራ የፖለቲካው ማጠንጠኛ እስኪመስል አሰልችቶን እንደነበር አይዘነጋም። ብዙዎቹ ይቅርታ መጠየቁን የፈለጉት ለፖለቲካዊ ዓለማ፣ የአሸናፊነት ጥማታቸውን ለመወጣት፣ “አሳየናቸው” ብሎ ለመመጻደቅ እንጂ ስለ እርቅ ወይም እርሱ ስለሚያስከትለው ውጤት የምር አስበውበት አይደለም። በሌላ በኩል አቶ መለስና ደቀ መዝሙሮቻቸው “ይቅርታ የሚባል ነገር የለም” እያሉ ሲፎክሩ ከርመው “ድንገት” ከ“ይቅር ባዮች” ብጽእና ለመሰቀል ሲሞክሩ ታዝበናል።

በተመሳሳይ አጋጣሚዎች የሚፈጸሙት ድርጊቶች እና የሚሰሙት አስተያየቶች እንደማኅበረሰብ ይቅርታን አሸናፊነትን የማሳያ ተራ መሳሪያ አድርጎ ከመመልከት አለመላቀቃችንን የሚያሳይ ሆኖ አግኝቼዋለሁ። ኢሕአዴግ ባለፉት አምስት ዓመታት “ይቅርታ እና እርቅ” የሚሉት ጽንሰ ሐሳቦች ገና ቤተ መንግሥቱ አካባቢ ዝር አለማለታቸውን በተግባር አሳይቶናል። በቅርቡ ብርቱካን የተፈታችበት ሁኔታ በፖለቲካ መዋቅራችን ውስጥ ብቻ ሳይሆን በማኅበረሰቡም ውስጥ ጥልቅ የአስተሳሰብ ችግር እንዳለ ያለተጨማሪ ማስረጃ የሚያረጋግጥ ነው። ከመንግሥት ውጭ ያለው አካልም የዚሁ በሽታ ተጠቂ ነው።

አንድ ጥፋተኛ የተባለ ወይም የሆነ ሰው “ይቅርታ” “ጠይቆ” ከእስር ወይም ከሌላ ዓይነት ቅጣት “ነጻ” መደረጉን በራሱ የሚቃወም ሰው ብዙ አይገኝም። ቁም ነገሩ ያለው ይቅር ባዩ “ስለጥፋቱ” ወይም አጠፋ ስለተባለው ነገር የደረሰበት ልባዊ ድምዳሜ፤ ይቅርታውን የሚጠይቅበት ምክንያት እና ፋይዳው ብቻ አይደለም። ይቅርታ ተጠያቂው እና አድራጊውም ወገን ደረሰብኝ ስለሚለው ጉዳት ብቻ ሳይሆን ስለጉዳቱ አድራሽ፣ ይቅርታውን ስለሚሰጥበት የሞራል እና የሕግ መሠረት እንዲሁም ስለይቅርታው ተናጠላዊና ሁለንተናዊ ፋይዳ የሚኖረው እምነትና ግብ የይቅርታውን ምንነት በተጨባጭ ይወስነዋል። ብዙውን ጊዜ ደግሞ በሁለቱ መካከል ይቅር አባባዮች አሉ። የእነርሱ ማንነት፣ የሞራል ተቀባይነት፣ በተግባር ለሕሊናዊ ዳኝነት የሚሰጡት ቦታ እና ከእርቁ ውጤት የሚፈልጉት ነገርም እንዲሁ እርቁን እርቅ የሚያደርግ፤ አለዚያም ድራማ የሚያሰኝ ሊሆን ይችላል።

አንድ ነጥብ በድጋሚ ላስረግጥ፤ እነዚህ በሦስቱም ወገኖች ዘንድ ሊፈተኑ የሚገባቸው ነገሮች ተሟሉም አልተሟሉም እንዲሁ “በሰብአዊነት” ብቻ የታሰረ “ከተጸጸተና ይቅርታ ከጠየቀ” መፈታቱን መደገፍ ከእርቅና ከይቅርታ ጥልቅ ሞራላዊና ስነልቦናዊ ትርጉምና ውጤት ጋራ ተፈጥሯዊ ግንኙነት ላይኖረው ይችላል። እንዲህ ሲሆን ይቅርታ ጠያቂውም፣ ሰጪውም ሆነ አሸማጋዩ ወገን (አንዱ ወይም ሁሉም) ድራማ እየሠሩ እንኳን ቢሆን እነርሱ ብዙዎቻችን በተግባር የማናውቀውንና የማናደርገውን የይቅርታ መንፈስ ተጋሪዎች ሊሆኑ አይችሉም። እርቁም ቁስልን የሚያጠግ “መድኀኒት” ሊሆን አይችልም። ለዚህም ነው እርቅ ጀግንነት ነው የሚባለው፤ ሕሊናና ልብ በአንድነት ቆርጠው ካልገቡበት የማይደረስበት ልእልና ስለሆነ። ማራኪ ምርኮኛውን በነጻ ሊለቀው ይችላል፤ ይህ ማለት ግን በመካከላቸው እርቅ ወርዷል ማለት አይደለም። ምርኮኛ “ይቅርታ ጠይቅ” ተብሎ ይቅርታ ቢጠይቅ፣ ማራኪው “ይቅር አልኩ፤ ታረቅኩ” ብሎ ሊናገር ይችላልን? ውለታና እርቅ ለየቅል ናቸው።

ቀደም ሲል በገለጽኩት የሰብአዊነት መሠረት የደርግ ባለሥልጣናት እንዲፈቱ የሚፈልጉት ኢትዮጵያውያን ቁጥር ተቃራኒውን ድምጽ ከሚያሰሙት በብዙ እጥፍ እንደሚበልጡ እገምታለሁ። እኔም መፈታታቸውን የምደግፈው ነው። ከዚህ ባለፈ ግን ይቅር ተባዮቹ (ይቅርታ ጠያቂዎቹ)፣ ይቅር ባዮቹ እና አባባዮቹ በተመሳሳይ የመንፈስ ደረጃ ያሉ አልመሰለኝም፤ የይቅርታና የይፈቱ ወሬውም ከሰብአዊ አዘኔታ ባሻገር የይቅርታውን መሠረቶች እና ፋይዳዎች ገና አንስቶ አልጨረሰም። በዚህ ዙሪያ ሊነሱ ከሚችሉት ጥያቄዎች ጥቂቱን አንስቼ የራሴን አስተያየት ላክል።

1. አራቱ/አምስቱ ወገኖች (ይቅርታ ጠያቂዎቹ፤ ይቅርታ ሰጪዎቹ- ተጎጂዎችና ቤተሰቦቻቸው፣ መንግሥት እና የኢትዮጵያ ሕዝብ፤ ይቅር አባባዮቹ) በተቀራራቢ የግንዛቤ፣ የሞራል ልእልና እና ቁርጠኝነት ደረጃ ላይ ይገኛሉ?
2. አምስቱ ወገኖች ይቅርታውን ከሚፈልጉባቸው የተለያዩ ምክንያቶች መካከል መሠረታዊ የሚሏቸውን ይጋሯቸዋል?
3. ይቅርታው በውጤቱ እነዚህን ወገኖች የሚያስተሳስር ፋይዳ አለውን?

በግሌ ይቅርታ ጠያቂዎቹ ከሌሎቹ ወገኖች በተሻለ በዘመናቸው ስለሆነው ነገር በእርጋታ ለማሰብ የሚያስችል አጋጣሚ እንደተፈጠረላቸው ይሰማኛል። የእስር ቅጣቱ ካስከተለባቸው ጉዳት በላይም ያለፈውን በመገምገም እና አሁን ያለፉበትን በማሰላሰል የሚገጥማቸው ስነልቦናዊ ጉዞ የበለጠ ይፈትናቸዋል። ስለእያንዳንዱ ሰው በእርግጠኝነት መናገር ባይቻልም (ባይገባም) ብዙዎቹ ከልባቸው ሊጸጸቱ ይችላሉ ብዬ አምናለሁ። ስለዚህም ይቅርታውን የሚጠይቁት ከእስር ለመፈታት ብቻ እንደማይሆን እገምታለሁ። ይህም ለይቅርታ እና ለእርቅ በተሻለ ደረጃ የተገቡ ያደርጋቸዋል የሚል ተስፋ አለኝ።

ከብዙ ይቅርታ ጋራ ሌሎቹ ወገኖች ሙሉ በሙሉ ለይቅርታ ውል ወደሚያበቃ የመንፈስ እርጋታና ልእልና የደረሱ አይመስለኝም፤ ይህ አስተያየት ግን “የኢትዮጵያ ሕዝብ”ን አይመለከትም። ይቅርታው ይወርድበታል እስከሚባልበት ጊዜ ባለው ጊዜ እዚያ ይደርሳሉ ካልተባለ በቀር ከሌሎቹ ወገኖች (ተበዳዮችና ቤተሰቦቻቸው፣ መንግሥት እና አሸማጋዮቹ/ይቅር አባባዮቹ) የሚበዙት ስለእርቁ የሚገባውን መንፈሳዊ ዝግጅት ስለማድረጋቸው እጠራጠራለሁ።

ከተበዳዮችና ከቤተሰቦቻቸው ወገን በብዛት የሚሰማው ድምጽ ቁጣና ቂም ጨርሶ ያልለቀቀው ነው፤ “ይቅር ብንልም አንረሳላችሁም” የሚል ቅድመ ሁኔታ መሰል ማሳሰቢያ የሚቀመጥለት ነው (ይረሳ ወይም ሊረሳ ይችላል ያለ ወገን ያለ ይመስላል)። በሌላ በኩል ደግሞ “የሃይማኖት መሪዎቹ እንዴት እኛን በግል መጥተው አላናገሩንም” የሚሉ “የክብራችን ተነካ” ቅሬታዎች በሚዲያ ይቀርባሉ። አልፈውም “ባለሥልጣናቱ ላደረሱት ጭፍጨፋ ተገቢው የቅጣት ውሳኔ ስለተላለፈባቸው ይህንን ውሳኔ ለማስቀልበስ መሯሯጥ አያስፍልግም ሲሉም ይከራከራሉ።” ይህን መሰል አቤቱታዎች ጥያቄውን የአገርና የሕዝብ ከመሆን ፈጽሞ ነጥለው የጥቂቶች ያደርገዋል። እነዚህ ድምጾች ምን ያህሉን ተጎጂዎችና ቤተሰቦቻቸውን እንደሚወክሉ በእርግጠኝነት መናገር አይቻል ይሆናል፤ መገመት ግን ይቻላል። እነዚህ ሰዎች “ለእርቅ የበቁ እና የተገቡ ናቸው” ለማለት አልችልም፤ እውነተኛ ይቅርታ ለመስጠትም እንደዚያው። እርግጥ በተቃራኒው ለይቅርታ የበቁና የተገቡ እንደሚኖሩ ተስፋዬ ነው። ይህን አስተያየት ስሰጥ “ያልተነካ ግልግል ያውቃል” የሚል “የአያገባህም፤ አይገባህም” አስተያየት ሊሰጥ እንደሚችል እገምታለሁ። በግልም ይሁን በቤተሰብ በደርግ ስለደረሰብን በደል እንደ አዲስ ለመናገር ጊዜው ስላልመሰለኝ፤ በዚህ ጉዳይ ላይ ሐሳብ ለመስጠትም ተጎጂነት የግድ ሊሆን ስለማይገባው ከዝርዝሩ መቆጠብን መርጫለሁ።

መንግሥትን በተመለከተ ብዙ ማለት የሚገባ አይደለም። በቃልም በድርጊትም መንግሥታችን ስለ ይቅርታ ያለውን እምነትና ግንዛቤ አይተናል።

ቀሪው አካል የይቅርታ አዋላጆቹ ናቸው፤ የሃይማኖት መሪዎቹ። በቅድሚያ ምንም ቢሆን ይህንንም መሞከራቸውን አልነቅፍም፤ እንዲሳካላቸው እመኛለሁ። ከዚያ ውጭ ግን እነርሱም ቢሆኑ ያለባቸው ሸክም ከባድ ነው። የይቅርታና የእርቅ ምክንያት ለመሆን እውነተኛና ፈታሒ መሆን ያስፈልጋል፤ ይህ ቢያስቸግር እንኳን ተደርጎ መቆጠርን ይጠይቃል። ይህ ደግሞ በተግባር እንጂ ልብስ በማሳመርና መጽሐፍ በመጥቀስ የሚገኝ ጸጋ አይደለም። ከዚህ አንጻር ቤተ ሃይማኖቶቹም ሆኑ መሪዎቻቸው ስለፍትሕ በእውነትና ያለአድልዎ ሲናገሩ ተሰምተው አያውቁም፤ በአገሩ የሌሉ እስኪመስል ድረስ የንጹሐን መከራና ሞት በተመለከተ “እንጸልይ” የማለት ፍቅርና ሐላፊነት እንደሚሰማቸው አሳይተውን አያውቁም። ተባባሪ መሆኑም በቀረላቸው በጸደቁ ነበር። ስለዚህ ከመንፈስና ከሞራል ልእልና አኳያ ካያነው፣ በእኛ በተራዎቹ ዜጎች ዐይን እነርሱም ይቅርታና እርቅን ለማዋለድ ገና የበቁ ሆነው አይታዩም። እንደዚህም ሆኖ ግን ይህ ሙከራቸው በራሱ ወደምንናፍቀው ደረጃ የሚሸጋገሩበት አጋጣሚ እንዲሆንላቸው በመመኘት “ይቅናችሁ” እንላቸዋለን።

ይቅርታው ለምን ተፈለገ?

የደርግ ባለሥልጣናት ይቅርታውን የጠየቁት ከእስር ለመፈታት ብቻ ከሆነ ከአካላዊ እስር እንጂ ከመንፈስ እስራት አይፈቱም። የእኛን አገር አላቅም እንጂ በሌሎች ቦታዎች ይቅርታ የሚሰጡም ሆነ የሚቀበሉ ሰዎች ስነልቦናዊ እገዛ/ምክር የሚያገኙበት እድል ይሰጣቸዋል። በዚህ በኩል የተደረገ ነገር ስለመኖሩ አልሰማሁም፤ ነገር ግን ቢኖር ለሁለቱም ወገን ጠቃሚ ነው። መንግሥትም ቢሆን ይህን መሰል እርምጃዎች ፖለቲካዊ ጥቅም እንዳላቸው ሳይዘነጋ (ፖለቲካዊ ጥቅም ማግኘቱ ነውር የለውም) ከዚያም ሰፋ አድርጎ ቢመለከት አገራዊ ጥቅም እንደሚኖረው አያጠራጥርም። ይህ እውነታ ለአሁኑ መንግሥት ይሠራል ወይ ብሎ መጠየቅ ሌላ ጉዳይ ነው።

ከዚህም በተጨማሪ፣ ታሳሪዎቹ ሊፈቱ የሚችሉበት የሕግ ሥርዓት በራሱ ሊታይ የሚገባው ቁም ነገር ነው። የሕግ ባለሞያዎቻችን አንዱ በአመክሮ ሊፈቱ ይችላሉ ይላል፤ ሌላው ደሞ በእነርሱ ክስ ጥፋጠኛ የተባለ ይቅርታም አመክሮም የለውም ይላል። ከሕጉና ከፍልስፍናው በተጨማሪ በግለሰብም ይሁን በማኅበረሰብ ደረጃ ስለ ወንጀልና ወንጀለኞች ያለን አመለካከት፣ ስለ ይቅርታ በተግባር ያለን እምነት ሁሉ “የይቅርታ” ጉዳይ በተነሳ ቁጥር የውይይቱ አካል የሚሆኑ ናቸው።

የቀድሞዎቹ ባለሥልጣናት ይቅርታ መደረጉ የሚኖረውን ፋይዳ ለመመዘን የሚያስቸግር መስሎ ይታያል። በግሌ አጋጣሚው ስለ ታሪኩ እንድንነጋገር ከማድረግ አልፎ፤ በቀጥታ ከተጎጂዎችና በበዳዮች መካከል ያለውን ግንኙነት (ቢያንስ በመንፈስ) ከማከሙ በቀር የተለየ አገራዊ ፋይዳ ይኖረዋል ብዬ አላምንም። ምክንያቱም ይህ ድርጊት ከተፈጸመ 30 ዓመታት እየተቆጠሩ ነው። አዲሱ ትውልድ ከዝና በቀር የሆነውን አያውቀውም። ይቅርታው ዛሬ ባለው የአገሩቱ ተጨባጭ ሁኔታ ላይ የሚያስከትለው ተጨባጭ ውጤት አይኖርም።

በአሁኑ ሁኔታ ላይ ቀጥተኛ ተጽእኖ መፍጠር ይችል የነበረው የቅንጅት አመራሮች በድጋሚም ብርቱካን የተፈቱበት “የይቅርታ” እና “የእርቅ” ሁኔታ እውነተኛ ቢሆን ነበር። ከዚያም በፊት በነበሩት አጋጣሚዎች በ1980ዎቹ የፖለቲካ ቀውስ የተፈጠሩትን “ቁስሎች” እና መሰሎቻቸውን ማከም በተገባ ነበር። አሁንም መተማመንን ለማምጣት እና መጥፎ ስሜቶችን ሊያስቀር የሚችል አገራዊ እርቅ ያስፈልጋል፤ አልረፈደም። ይህ ማለት ይቅርታ ጠያቂያና ተቀባይ በስም ተለይተው፣ በአድራሻ ተጠርተው የሚጠያየቁበት ግለሰባዊ መልክ ያለው ላይሆን ይችላል። ነገር ግን በእርቅና በፍቅር መንፈስ ሊታከሙ የሚገባቸው ስሜቶች አሉ። የቤት ሥራው የሁሉም ወገን ነው፤ የሃይማኖት መሪዎችን ጨምሮ። በተረፈ አሁን ባለንበት ሁኔታ የደርግ ባለሥልጣናት ይቅርታ በቀጥታ በግለሰቦች፣ ግፋ ቢል ደግሞ “ከታሪክ ጋራ” የሚደረግ እርቅና ትምህርታዊ ትውስታ ከመሆን የዘለለ ፋይዳ ካለው ለመረዳት ዝግጁ ነኝ።

ባለፉት ሁለት ዓመታት አቶ ስየ አብርሃ፣ ዶ/ር ነጋሶ ጊዳዳ እና ሌሎቹም “ይቅርታ ካልጠየቁን” የሚለው ጥያቄ በተቃዋሚው ጎራ የፖለቲካው ማጠንጠኛ እስኪመስል አሰልችቶን እንደነበር አይዘነጋም። ብዙዎቹ ይቅርታ መጠየቁን የፈለጉት ለፖለቲካዊ ዓለማ፣ የአሸናፊነት ጥማታቸውን ለመወጣት፣ “አሳየናቸው” ብሎ ለመመጻደቅ እንጂ ስለ እርቅ ወይም እርሱ ስለሚያስከትለው ውጤት የምር አስበውበት አይደለም። በሌላ በኩል አቶ መለስና ደቀ መዝሙሮቻቸው “ይቅርታ የሚባል ነገር የለም” እያሉ ሲፎክሩ ከርመው “ድንገት” ከ“ይቅር ባዮች” ብጽእና ለመሰቀል ሲሞክሩ ታዝበናል።

በተመሳሳይ አጋጣሚዎች የሚፈጸሙት ድርጊቶች እና የሚሰሙት አስተያየቶች እንደማኅበረሰብ ይቅርታን አሸናፊነትን የማሳያ ተራ መሳሪያ አድርጎ ከመመልከት አለመላቀቃችንን የሚያሳይ ሆኖ አግኝቼዋለሁ። ኢሕአዴግ ባለፉት አምስት ዓመታት “ይቅርታ እና እርቅ” የሚሉት ጽንሰ ሐሳቦች ገና ቤተ መንግሥቱ አካባቢ ዝር አለማለታቸውን በተግባር አሳይቶናል። በቅርቡ ብርቱካን የተፈታችበት ሁኔታ በፖለቲካ መዋቅራችን ውስጥ ብቻ ሳይሆን በማኅበረሰቡም ውስጥ ጥልቅ የአስተሳሰብ ችግር እንዳለ ያለተጨማሪ ማስረጃ የሚያረጋግጥ ነው። ከመንግሥት ውጭ ያለው አካልም የዚሁ በሽታ ተጠቂ ነው።

አንድ ጥፋተኛ የተባለ ወይም የሆነ ሰው “ይቅርታ” “ጠይቆ” ከእስር ወይም ከሌላ ዓይነት ቅጣት “ነጻ” መደረጉን በራሱ የሚቃወም ሰው ብዙ አይገኝም። ቁም ነገሩ ያለው ይቅር ባዩ “ስለጥፋቱ” ወይም አጠፋ ስለተባለው ነገር የደረሰበት ልባዊ ድምዳሜ፤ ይቅርታውን የሚጠይቅበት ምክንያት እና ፋይዳው ብቻ አይደለም። ይቅርታ ተጠያቂው እና አድራጊውም ወገን ደረሰብኝ ስለሚለው ጉዳት ብቻ ሳይሆን ስለጉዳቱ አድራሽ፣ ይቅርታውን ስለሚሰጥበት የሞራል እና የሕግ መሠረት እንዲሁም ስለይቅርታው ተናጠላዊና ሁለንተናዊ ፋይዳ የሚኖረው እምነትና ግብ የይቅርታውን ምንነት በተጨባጭ ይወስነዋል። ብዙውን ጊዜ ደግሞ በሁለቱ መካከል ይቅር አባባዮች አሉ። የእነርሱ ማንነት፣ የሞራል ተቀባይነት፣ በተግባር ለሕሊናዊ ዳኝነት የሚሰጡት ቦታ እና ከእርቁ ውጤት የሚፈልጉት ነገርም እንዲሁ እርቁን እርቅ የሚያደርግ፤ አለዚያም ድራማ የሚያሰኝ ሊሆን ይችላል።

አንድ ነጥብ በድጋሚ ላስረግጥ፤ እነዚህ በሦስቱም ወገኖች ዘንድ ሊፈተኑ የሚገባቸው ነገሮች ተሟሉም አልተሟሉም እንዲሁ “በሰብአዊነት” ብቻ የታሰረ “ከተጸጸተና ይቅርታ ከጠየቀ” መፈታቱን መደገፍ ከእርቅና ከይቅርታ ጥልቅ ሞራላዊና ስነልቦናዊ ትርጉምና ውጤት ጋራ ተፈጥሯዊ ግንኙነት ላይኖረው ይችላል። እንዲህ ሲሆን ይቅርታ ጠያቂውም፣ ሰጪውም ሆነ አሸማጋዩ ወገን (አንዱ ወይም ሁሉም) ድራማ እየሠሩ እንኳን ቢሆን እነርሱ ብዙዎቻችን በተግባር የማናውቀውንና የማናደርገውን የይቅርታ መንፈስ ተጋሪዎች ሊሆኑ አይችሉም። እርቁም ቁስልን የሚያጠግ “መድኀኒት” ሊሆን አይችልም። ለዚህም ነው እርቅ ጀግንነት ነው የሚባለው፤ ሕሊናና ልብ በአንድነት ቆርጠው ካልገቡበት የማይደረስበት ልእልና ስለሆነ። ማራኪ ምርኮኛውን በነጻ ሊለቀው ይችላል፤ ይህ ማለት ግን በመካከላቸው እርቅ ወርዷል ማለት አይደለም። ምርኮኛ “ይቅርታ ጠይቅ” ተብሎ ይቅርታ ቢጠይቅ፣ ማራኪው “ይቅር አልኩ፤ ታረቅኩ” ብሎ ሊናገር ይችላልን? ውለታና እርቅ ለየቅል ናቸው።

ቀደም ሲል በገለጽኩት የሰብአዊነት መሠረት የደርግ ባለሥልጣናት እንዲፈቱ የሚፈልጉት ኢትዮጵያውያን ቁጥር ተቃራኒውን ድምጽ ከሚያሰሙት በብዙ እጥፍ እንደሚበልጡ እገምታለሁ። እኔም መፈታታቸውን የምደግፈው ነው። ከዚህ ባለፈ ግን ይቅር ተባዮቹ (ይቅርታ ጠያቂዎቹ)፣ ይቅር ባዮቹ እና አባባዮቹ በተመሳሳይ የመንፈስ ደረጃ ያሉ አልመሰለኝም፤ የይቅርታና የይፈቱ ወሬውም ከሰብአዊ አዘኔታ ባሻገር የይቅርታውን መሠረቶች እና ፋይዳዎች ገና አንስቶ አልጨረሰም። በዚህ ዙሪያ ሊነሱ ከሚችሉት ጥያቄዎች ጥቂቱን አንስቼ የራሴን አስተያየት ላክል።

1. አራቱ/አምስቱ ወገኖች (ይቅርታ ጠያቂዎቹ፤ ይቅርታ ሰጪዎቹ- ተጎጂዎችና ቤተሰቦቻቸው፣ መንግሥት እና የኢትዮጵያ ሕዝብ፤ ይቅር አባባዮቹ) በተቀራራቢ የግንዛቤ፣ የሞራል ልእልና እና ቁርጠኝነት ደረጃ ላይ ይገኛሉ?
2. አምስቱ ወገኖች ይቅርታውን ከሚፈልጉባቸው የተለያዩ ምክንያቶች መካከል መሠረታዊ የሚሏቸውን ይጋሯቸዋል?
3. ይቅርታው በውጤቱ እነዚህን ወገኖች የሚያስተሳስር ፋይዳ አለውን?

በግሌ ይቅርታ ጠያቂዎቹ ከሌሎቹ ወገኖች በተሻለ በዘመናቸው ስለሆነው ነገር በእርጋታ ለማሰብ የሚያስችል አጋጣሚ እንደተፈጠረላቸው ይሰማኛል። የእስር ቅጣቱ ካስከተለባቸው ጉዳት በላይም ያለፈውን በመገምገም እና አሁን ያለፉበትን በማሰላሰል የሚገጥማቸው ስነልቦናዊ ጉዞ የበለጠ ይፈትናቸዋል። ስለእያንዳንዱ ሰው በእርግጠኝነት መናገር ባይቻልም (ባይገባም) ብዙዎቹ ከልባቸው ሊጸጸቱ ይችላሉ ብዬ አምናለሁ። ስለዚህም ይቅርታውን የሚጠይቁት ከእስር ለመፈታት ብቻ እንደማይሆን እገምታለሁ። ይህም ለይቅርታ እና ለእርቅ በተሻለ ደረጃ የተገቡ ያደርጋቸዋል የሚል ተስፋ አለኝ።

ከብዙ ይቅርታ ጋራ ሌሎቹ ወገኖች ሙሉ በሙሉ ለይቅርታ ውል ወደሚያበቃ የመንፈስ እርጋታና ልእልና የደረሱ አይመስለኝም፤ ይህ አስተያየት ግን “የኢትዮጵያ ሕዝብ”ን አይመለከትም። ይቅርታው ይወርድበታል እስከሚባልበት ጊዜ ባለው ጊዜ እዚያ ይደርሳሉ ካልተባለ በቀር ከሌሎቹ ወገኖች (ተበዳዮችና ቤተሰቦቻቸው፣ መንግሥት እና አሸማጋዮቹ/ይቅር አባባዮቹ) የሚበዙት ስለእርቁ የሚገባውን መንፈሳዊ ዝግጅት ስለማድረጋቸው እጠራጠራለሁ።

ከተበዳዮችና ከቤተሰቦቻቸው ወገን በብዛት የሚሰማው ድምጽ ቁጣና ቂም ጨርሶ ያልለቀቀው ነው፤ “ይቅር ብንልም አንረሳላችሁም” የሚል ቅድመ ሁኔታ መሰል ማሳሰቢያ የሚቀመጥለት ነው (ይረሳ ወይም ሊረሳ ይችላል ያለ ወገን ያለ ይመስላል)። በሌላ በኩል ደግሞ “የሃይማኖት መሪዎቹ እንዴት እኛን በግል መጥተው አላናገሩንም” የሚሉ “የክብራችን ተነካ” ቅሬታዎች በሚዲያ ይቀርባሉ። አልፈውም “ባለሥልጣናቱ ላደረሱት ጭፍጨፋ ተገቢው የቅጣት ውሳኔ ስለተላለፈባቸው ይህንን ውሳኔ ለማስቀልበስ መሯሯጥ አያስፍልግም ሲሉም ይከራከራሉ።” ይህን መሰል አቤቱታዎች ጥያቄውን የአገርና የሕዝብ ከመሆን ፈጽሞ ነጥለው የጥቂቶች ያደርገዋል። እነዚህ ድምጾች ምን ያህሉን ተጎጂዎችና ቤተሰቦቻቸውን እንደሚወክሉ በእርግጠኝነት መናገር አይቻል ይሆናል፤ መገመት ግን ይቻላል። እነዚህ ሰዎች “ለእርቅ የበቁ እና የተገቡ ናቸው” ለማለት አልችልም፤ እውነተኛ ይቅርታ ለመስጠትም እንደዚያው። እርግጥ በተቃራኒው ለይቅርታ የበቁና የተገቡ እንደሚኖሩ ተስፋዬ ነው። ይህን አስተያየት ስሰጥ “ያልተነካ ግልግል ያውቃል” የሚል “የአያገባህም፤ አይገባህም” አስተያየት ሊሰጥ እንደሚችል እገምታለሁ። በግልም ይሁን በቤተሰብ በደርግ ስለደረሰብን በደል እንደ አዲስ ለመናገር ጊዜው ስላልመሰለኝ፤ በዚህ ጉዳይ ላይ ሐሳብ ለመስጠትም ተጎጂነት የግድ ሊሆን ስለማይገባው ከዝርዝሩ መቆጠብን መርጫለሁ።

መንግሥትን በተመለከተ ብዙ ማለት የሚገባ አይደለም። በቃልም በድርጊትም መንግሥታችን ስለ ይቅርታ ያለውን እምነትና ግንዛቤ አይተናል።

ቀሪው አካል የይቅርታ አዋላጆቹ ናቸው፤ የሃይማኖት መሪዎቹ። በቅድሚያ ምንም ቢሆን ይህንንም መሞከራቸውን አልነቅፍም፤ እንዲሳካላቸው እመኛለሁ። ከዚያ ውጭ ግን እነርሱም ቢሆኑ ያለባቸው ሸክም ከባድ ነው። የይቅርታና የእርቅ ምክንያት ለመሆን እውነተኛና ፈታሒ መሆን ያስፈልጋል፤ ይህ ቢያስቸግር እንኳን ተደርጎ መቆጠርን ይጠይቃል። ይህ ደግሞ በተግባር እንጂ ልብስ በማሳመርና መጽሐፍ በመጥቀስ የሚገኝ ጸጋ አይደለም። ከዚህ አንጻር ቤተ ሃይማኖቶቹም ሆኑ መሪዎቻቸው ስለፍትሕ በእውነትና ያለአድልዎ ሲናገሩ ተሰምተው አያውቁም፤ በአገሩ የሌሉ እስኪመስል ድረስ የንጹሐን መከራና ሞት በተመለከተ “እንጸልይ” የማለት ፍቅርና ሐላፊነት እንደሚሰማቸው አሳይተውን አያውቁም። ተባባሪ መሆኑም በቀረላቸው በጸደቁ ነበር። ስለዚህ ከመንፈስና ከሞራል ልእልና አኳያ ካያነው፣ በእኛ በተራዎቹ ዜጎች ዐይን እነርሱም ይቅርታና እርቅን ለማዋለድ ገና የበቁ ሆነው አይታዩም። እንደዚህም ሆኖ ግን ይህ ሙከራቸው በራሱ ወደምንናፍቀው ደረጃ የሚሸጋገሩበት አጋጣሚ እንዲሆንላቸው በመመኘት “ይቅናችሁ” እንላቸዋለን።

ይቅርታው ለምን ተፈለገ?

የደርግ ባለሥልጣናት ይቅርታውን የጠየቁት ከእስር ለመፈታት ብቻ ከሆነ ከአካላዊ እስር እንጂ ከመንፈስ እስራት አይፈቱም። የእኛን አገር አላቅም እንጂ በሌሎች ቦታዎች ይቅርታ የሚሰጡም ሆነ የሚቀበሉ ሰዎች ስነልቦናዊ እገዛ/ምክር የሚያገኙበት እድል ይሰጣቸዋል። በዚህ በኩል የተደረገ ነገር ስለመኖሩ አልሰማሁም፤ ነገር ግን ቢኖር ለሁለቱም ወገን ጠቃሚ ነው። መንግሥትም ቢሆን ይህን መሰል እርምጃዎች ፖለቲካዊ ጥቅም እንዳላቸው ሳይዘነጋ (ፖለቲካዊ ጥቅም ማግኘቱ ነውር የለውም) ከዚያም ሰፋ አድርጎ ቢመለከት አገራዊ ጥቅም እንደሚኖረው አያጠራጥርም። ይህ እውነታ ለአሁኑ መንግሥት ይሠራል ወይ ብሎ መጠየቅ ሌላ ጉዳይ ነው።

ከዚህም በተጨማሪ፣ ታሳሪዎቹ ሊፈቱ የሚችሉበት የሕግ ሥርዓት በራሱ ሊታይ የሚገባው ቁም ነገር ነው። የሕግ ባለሞያዎቻችን አንዱ በአመክሮ ሊፈቱ ይችላሉ ይላል፤ ሌላው ደሞ በእነርሱ ክስ ጥፋጠኛ የተባለ ይቅርታም አመክሮም የለውም ይላል። ከሕጉና ከፍልስፍናው በተጨማሪ በግለሰብም ይሁን በማኅበረሰብ ደረጃ ስለ ወንጀልና ወንጀለኞች ያለን አመለካከት፣ ስለ ይቅርታ በተግባር ያለን እምነት ሁሉ “የይቅርታ” ጉዳይ በተነሳ ቁጥር የውይይቱ አካል የሚሆኑ ናቸው።

የቀድሞዎቹ ባለሥልጣናት ይቅርታ መደረጉ የሚኖረውን ፋይዳ ለመመዘን የሚያስቸግር መስሎ ይታያል። በግሌ አጋጣሚው ስለ ታሪኩ እንድንነጋገር ከማድረግ አልፎ፤ በቀጥታ ከተጎጂዎችና በበዳዮች መካከል ያለውን ግንኙነት (ቢያንስ በመንፈስ) ከማከሙ በቀር የተለየ አገራዊ ፋይዳ ይኖረዋል ብዬ አላምንም። ምክንያቱም ይህ ድርጊት ከተፈጸመ 30 ዓመታት እየተቆጠሩ ነው። አዲሱ ትውልድ ከዝና በቀር የሆነውን አያውቀውም። ይቅርታው ዛሬ ባለው የአገሩቱ ተጨባጭ ሁኔታ ላይ የሚያስከትለው ተጨባጭ ውጤት አይኖርም።

በአሁኑ ሁኔታ ላይ ቀጥተኛ ተጽእኖ መፍጠር ይችል የነበረው የቅንጅት አመራሮች በድጋሚም ብርቱካን የተፈቱበት “የይቅርታ” እና “የእርቅ” ሁኔታ እውነተኛ ቢሆን ነበር። ከዚያም በፊት በነበሩት አጋጣሚዎች በ1980ዎቹ የፖለቲካ ቀውስ የተፈጠሩትን “ቁስሎች” እና መሰሎቻቸውን ማከም በተገባ ነበር። አሁንም መተማመንን ለማምጣት እና መጥፎ ስሜቶችን ሊያስቀር የሚችል አገራዊ እርቅ ያስፈልጋል፤ አልረፈደም። ይህ ማለት ይቅርታ ጠያቂያና ተቀባይ በስም ተለይተው፣ በአድራሻ ተጠርተው የሚጠያየቁበት ግለሰባዊ መልክ ያለው ላይሆን ይችላል። ነገር ግን በእርቅና በፍቅር መንፈስ ሊታከሙ የሚገባቸው ስሜቶች አሉ። የቤት ሥራው የሁሉም ወገን ነው፤ የሃይማኖት መሪዎችን ጨምሮ። በተረፈ አሁን ባለንበት ሁኔታ የደርግ ባለሥልጣናት ይቅርታ በቀጥታ በግለሰቦች፣ ግፋ ቢል ደግሞ “ከታሪክ ጋራ” የሚደረግ እርቅና ትምህርታዊ ትውስታ ከመሆን የዘለለ ፋይዳ ካለው ለመረዳት ዝግጁ ነኝ።

ታኅሳስ 17 ቀን 2003 ዓ.ም አዲስ አበባ መላው ኢትዮጵያ አንድነት ድርጅት (መኢአድ) ለሁለት ቀን ያደረገውን 2ኛ መደበኛ ጠቅላላ ጉባዔ ሲያጠናቅቅ  “በጤንነት እና በዕድሜ ምክንያት ውልጣናቸውን ለተተኪ ወጣት ማስረከብ” እንደሚፈልጉ ሲናገሩ የነበሩት  ኢንጂነር ኀይሉ ሻውል ብቻቸውን ተወዳድረው በድጋሚ የፓርቲው ፕሬዝዳንት መኾናቸውንም አሳውቋል።  አቶ ያዕቆብ ልኬ ደግሞ የፓርቲው  ተጠባባቂ ፕሬዝዳንት ኾነው ተመርጠዋል።

ፓርቲው  እሁድ ምሽት በአይቤክስ ሆቴል በሰጠው ጋዜጣዊ መግለጫ ላይ እንዳስታወቀው “የፓርቲው ፕሬዝዳንት በቀጥታ በጠቅላላ ጉባዔው የሚመረጡ ሲኾን ለዕጩነት የቀረቡ የላዕላይ ም/ቤት አባላት ለጠቅላላ ጉባዔው ቢቀርቡም፤ ጠቅላላ ጉባዔው  ያለ  ውድድር አቶ ኀይሉ ሻውልን በለቅሶ እና በደስታ በፕሬዝዳንትነት እንዲቀጥሉ አድርጓል” ብሏል።  ለሚቀጥሉት ሁለት ዓመታት ለፓርቲው የሥራ አስፈሚ ኮሚቴ አባልነት ኢንጂነር ኀይሉ ሻውል፣ አቶ ያዕቆብ ልኬ፣ ዶክተር ታዴዎስ ቦጋለ፣ አቶ ማሙሸት አማረ፣ አቶ እንድርያስ ኤሮ፣ አቶ ገለቱ ጀጀርሳ፣ አቶ በለጠ ገብሬ፣ ወ/ሮ መሠሉ ረዳ፣ አቶ አዳሙ  ተሰማ፣ ኢንጂነር ሽፈራው ዋለ፣ አቶ ተስፋዬ ታሪኩ፣ አቶ ብዙዐየን ገብረ ማርያም፣ አቶ ብርሃኑ ወ/ሰንበት፣ አቶ አብርሃም ጌጡ፣ አቶ ብሩ ዲሲሶ፣ ዶክተር በዛብህ ደምሴ፣ አቶ ዐየናቸው ተፈሪ፣ አቶ ጌታቸው ባያፈርስ እና ኮሎኔል ታምሩ ጉልላትን መርጧል።  የፓርቲው ዋና ጸሐፊ፣ የድርጅት ጉዳይ ሐላፊ፣ የውጭ ጉዳይ ሐላፊ፣ የአስተዳደርና የፋይናንስ ጉዳይ ሐላፊ እና ሌሎች የሥልጣን ቦታዎች ሹመት በይደር ታልፏል፡፡

ከዚህ ጋራ በተያያዘ የቀድሞ የመኢአድ ሕዝብ ግንኙነት ሐላፊ የነበሩት ወይዘሮ መሶበወርቅ ቅጣው የሚገኙበት ዐሥራ ሦስት የሚኾኑ አባላት ያሉት፤ ራሱን “የመኢአድ መፍትሄ አፈላላጊ ኮሚቴ” ብሎ የሰየመው ቡድን እሁድ ምሽት ላይ በአይቤክስ ሆቴል በር ላይ በመሰብሰብ ተቃውሟቸውን አሰምተዋል።  ኮሚቴው  በመኢአድ አመራር  ውስጥ ይሠራል ያለውን ሕገ-ወጥ አሠራር እንደሚቃወም አሳውቋል። “ አባላትን ያለአግባብ የማገድ እና የማባረር፣ በፓርቲው ውስጥ ጠንካራ ሰዎች እንዳይሠሩ እንቅፋት በመፍጠር፣ የፓርቲውን ሥራ በአግባቡ እንዳይከናወን በማድረግ፣ በጥቅም በመተሳሰር ቡድን በመፍጠር፣ በጎጥ በመሰባሰብ መንደርተኝነትን በማስፋፋት እኩይ ተግባራትን ያከናውናሉ” ሲል ኮሚቴው  በመኢአድ አመራር አባላቶች ላይ ቅሬታ አቅርቧል። ኢንጂነር ኀይሉ  ሻውል “ለመጨረሻ ጊዜ የተሰጣቸውን የመሪነት ዕድል በመጠቀም ፍትኀዊ ተግባራትን እንዲያከናውኑ እና ቀደም ሲል የፈጸሟቸውን ስኅተቶች የማስተካከል ታሪካዊ ግዴታ እንዳለባቸው ሊገነዘቡ ይገባል” ብሏል።

የመኢአድ ፓርቲ ተጠባባቂ ፕሬዝዳንት አቶ ያዕቆብ ልኬ በበኩላቸው “እነዚህ ሰዎች የፓርቲው ጽ/ቤት እያለላቸው በየቤተክርስቲያኑ ቅጥር ግቢ በመሰባሰብ ስለ መኢአድ ሲነጋገሩ የአንጃ ዐይነት ባሕርይ በማሳየታቸው በዲስፕሊን ጉድለት ከፓርቲው የታገዱ እና የተወገዱ ናቸው፤ መኢአድን ለሦስት እና ለአራት ተከፍሏል ብለው አሉባልታ የሚያስወሩትም እነርሱ ናቸው”  ብለዋል።

የመኢአድ ፓርቲ ተጠባባቂ ፕሬዝዳንት አቶ ያዕቆብ ልኬ  እንደተናገሩት “ ሥራ አስፈጻሚው ውስጥ  ነበርኩ፣ ያለ አግባብ የተባረረ አንድም አባል የለም፤ ጥፋታቸውን አውቀው ይቅርታ እንዲጠይቁ አሊያም ለበላይ አካል ያቅርቡ ብለን መልስ ሰጥተናል። እነርሱ ግን ይሄን ሳያደርጉ ሥራ አስፈጻሚውን ሰድበው ጽፈዋል፤ እነርሱ ታገዱ እንጂ ከፓርቲው አልተባረሩም ነገር ግን የፓርቲውን ሕገ ደንብ ካላከበሩ አይመለሱም ብለዋል።

የመላው ኢትዮጵያ አንድነት ድርጅት (መኢአድ) ከታኅሳስ 16 – 17 ቀን 2003 ዓ.ም ባደረገው 2ኛ መደበኛ ጠቅላላ ጉባዔ ላይ ከ55 ዞኖች እና ከ360 ወረዳዎች 420 የወረዳ እና የዞን የመኢአድ አመራሮች በአዲስ አበባ አይቤክስ ሆቴል መሳተፋቸው ታውቋል።

የተቃዋሚዎች ሰፈር እንዴት ከረመ?

የተቃዋሚዎች ጎራ ሁሌም ተመሳሳይ የመከፋፈል ዜናዎችን የሚያስተናግድ  ሆኗል፡፡ ፍትህ ጋዜጣ ‹‹ተቃዋሚዎች እንዴት ከረሙ›› በሚል ርእስ ያሰፈረው ጽሁፍ ተቃዊሚዎች በዚህ አመት ያሳለፉትን አበይት ዉጣ ውረድ ይዳስሳል፡፡ የመጀመርያ አንቀጽ እንዲህ ይነበባል፡፡

የመኢኣድ አመራሮች እርስ በርስ ተናጩ፡፡ ሻለቃ ጌታቸው ለመኢአድ ሳያሳውቁ ወደ አሜሪካ ሸመጠጡ፡፡ ዶ/ር ታድዮስ ቦጋለ የመኢአድ ሊ/መንበር ነኝ ከማለታቸው ኢ/ር ኃይሉ ሻውል ከተኙበት የህክምና አልጋ እንደ ቻይና ካራቴ ተገለባብጠው ተነሱ፡፡አንድነትንና ዝም አንልሞችን ለመሸምገል የተደረገው ሙከራ ከሸፈ፡፡ ብርቱካን ከእስር ተፈታች፡፡ ብርቱካን ደቡብ አፍሪካ ሄደች፡፡ ብርቱካን ከደቡብ አፍሪካ ተመለሰች፡፡ብርቱካን እስከአሁን ወደ ፓርቲው አልተመለሰችም፡፡አንድነት ፓርቲ የብሔር ብሔረሰቦችን ቀን አከበረ፡፡ ብቸኛው የመድረክ የፓርላማ ተመራጭ ፓርላማ በመግባቱ ፕ/ር በየነና ዶ/ር መራራ አወገዙት፡፡ አንድነት ከመድረክ ሊወጣ ነው፡፡ መኢአድ፣አንድነትና፣ብርሃን ፓርቲ ሊዋሀዱ ነው፡፡ የአረና አመራር ራሳቸውን አገለሉ፡፡ ስየ መፅሀፍ ጻፉ፡፡ አቶ ልደቱ በአሜሪካ ተቃውሞ ገጠማቸው፡፡አቶ አየለ ጨሚሶ 5ኛው አለምአቀፍ የፌዴራሊዝም ጉባኤ የተሳካ ነበር አሉ፡፡ የአቶ አየለ ምክትል አቶ ለገሰ ቢራቱ ከፓርቲው ተባረሩ፡፡ አቶ አየለ ጨሚሶ ለፓርቲያቸው ስራ ከኪራይ ቤቶች ያገኙትን ቢሮ ለዳቦ ቤት አከራዩት፡፡ ራዕይ ፓርቲ ለሁለት ተከፈለ፡፡የመኢብን ሊቀመንበር በቢሯቸው የሚያካሄዱት የድለላ ስራ ደርቷል፡፡ የኦብኮው አቶ ተስፋየ ቶሎሳ በሽልማት ያገኙት መሬት የገንዘብ ምንዛሬ በመጨመሩ ዋጋው መናሩ እንዳስደሰታቸው ተገለፀ፡፡

ዶ/ር ዳኛቸው ከአውራምባ ታይምስ ጋር

በይቅርታ ጉዳይ ላይ ነው ጋዜጣው ያናገራቸው፡፡ ይቅርታው ለፖለቲካ ፍጆታ ይውላል የሚል ስጋት አለ ሲል የጠየቃቸውን ጋዜጠኛ እንዲህ አሉት፡፡‹‹ መንግስት የሚያደርገው ነገር በሙሉ የራሱን ጥቅም ያገናዘበ ነው፡፡ ግን ይቅርታው የፖለቲካ ፍጆታነት ያውለዋል ተብሎ ሰዎች ይቅርታ አይደረግላቸው? እነ ብርቱካ አይፈቱ? ህልም ተፈርቶ ሳይተኛ ይታደራል እንዴ?

የሰላማዊ ትግል አዋጪነቱ አጠያያቂ እንደሆነ የተጠየቁት ዶክተሩ በፍፁም እንደማይስማሙ ይናገራሉ፡፡‹‹ከሰላማዊ ትግል ውጪ ምንም አማራጭ የለም›› በሰላማዊ ትግል ለውጥ ካልመጣ በሌላ መንገድ ለውጥ አመጣለሁ››ብሎ የሚያስብ ለውጥ ያመጣል ብየ ስለማላምን ነው፡፡ በፍልስፍና መነሻና መድረሻ የሚባል ነገር አለ፡፡ መነሻ ላይ የምታደርገው እንቅስቃሴ መድረሻህን ይፐውዘዋል፡፡ ከመነሻህ የሰዎችን አንገት በመቁረጥ ስልጣን ይዤ ዴሞክራሲ አመጣለሁ የምትል ከሆነ እኮ ስልጣን ከያዝክ በኋላም አንገት መቁረጥህን አታቆምም››

በ97 ምርጫ ላይ ታሪካዊ ስህተት ተሰርቷል የሚሉት ዶክተሩ ይህም የመጣው ከጋዜጠኞች፣ከዲያስፖራውና ከራሳቸው ከፖለቲከኞች ነበር ይላሉ፡፡ ያኔ ቅንጅቶች ወደ ፓርላማ መግባት አለባቸው ስል ‹‹ኢህአዴግ ነው›› ነበር የተባልኩት፡፡

የቦሌው ጎዳና…

የእንግሊዝኛው ፎርቹን ጋዜጣ ከመስቀል አደባባይ እስከ ቦሌ ድልድይ ያለው መንገድ ግንባታ በመጪው የካቲት ወር ሊጀመር እንደሚችል ፅፏል፡፡ 4ኪሎ ሜትር ርዝመትና 40 ሜትር ስፋት የሚኖረው ይኽ ጎዳና በ60 ሚሊዮን ዶላር በአዲስ መልክ ይገነባል፡፡ የቻይናው ‹‹ሲአርቢሲ›› የመንገድ ስራ ግንባታውን እንደሚያከናውን ይጠበቃል፡፡

መንገዱ የአገር መሪዎች በመጡ ቁጥር የሚዘጋና ብዙ ተሸከራካሪዎችን የሚያስተናግድ ከመሆኑ ጋር ተያይዞ በስራ መግቢያና መውጫ ሰአታት ከፍተኛ መጨናነቅ ይታይበታል፡፡ ግንባታው በ18 ወራት ሲጠናቀቅ ግን የትራፊክ መብራት የሚያቆመው መኪና አይኖርም፡፡ ኦሎምፒያ፣ ወሎ ሰፈርና ርዋንዳ አካባቢ ተላላፊ መንገድ ስለሚገነባ ከመስቀል አደባባይ ቦሌ ጫፍ የሚሄዱ መኪናዎች ለመቆም አይገደዱም፡፡

ፎርቹን ምንጭ ጠቅሶ እንደዘገበው  ዎርቤክ ህንፃ ፊትለፊት ከሚገኝ ህንፃ ውጭ አንድም ህንፃ በዚህ መንገድ ምክንያት አይፈርስም፡፡

ጋዜጣው ‹‹አጅንዳ››በሚለው አምዱ ደግሞ ኦሎምፒያ አካባቢ ያሉ ሰፈሮች/ 12 ሄክታር መሬት ይሸፍናሉ/ ለልማት አገልግሎት ሊፈርሱ እንደሚችሉ ፅፏል፡፡ በተለይም ከ‹‹ጌቱ ኮሜርሻል›› ጀርባ ያሉ ሰፈሮች በየካቲት ወር ቁርጣቸውን ያውቃሉ፡፡

መስቀል አደባባይ ሊያምርበት ነው

የእንግሊዝኛው ሪፖርተር ጋዜጣ እንደፃፈው የአዲስ አበባ መስተዳደር መስቀል አደባባይን በልዩ ሁኔታ ሊያድሰው እቅድ ይዟል፡፡ 50ሚሊዮን ብር በሚሆን ወጪ በአዲስ መልክ የሚያሸበርቀው መስቀል አደባባይ ዲዛይኑን ላሸነፉት ሶስት ግለሰቦች የ80ሺህ፣ የ60ሺህ  እና የ 40ሺህ ብር ሽልማት ሰጥቷቸዋል፡፡ መስቀል አደባባይ ግንባታው 3 አመት ሊፈጅ ይችላል ተብሏል፡፡የቅዳሜው ሪፖርተር ጋዜጣ ነው የፃፈው፡፡

የሸራተን ሰማእታት

በሸራተን አካባቢ ያሉ ነዋሪዎቸ ቤታቸው ውስጥ ሳሉ በአፍራሽ ግብረሀይል መኖርያቸው እንደፈረሰባቸው የፃፈው ሳምንታዊው ፍትህ ጋዜጣ ነው፡፡  በቀድሞው ወረዳ 14 ቀበሌ 25 ውስጥ ነዋሪ የነበሩ ተነሺዎች ከቤት ሳይወጡ ቤቱ በላያቸው ላይ እንዲፈርስ የተደረገው ምትክ ቤት ሳይሰጠን አንለቅም በማለታቸው ነው፡፡ ጋዜጣው እንደሚለው ነዋሪዎቹ ባልተዘጋጁበትና ባላሰቡት ሁኔታ የቤታቸውን ንብረት ሳያወጡ የቀበሌው አስተዳዳሪና የኢህአዴግ ፅ/ቤት ኃላፊዎች በተገኙበት ለማፍረስ የመጡትን ግብረኃይሎች የኢትዮጵያን ሰንደቅ አላማና የኢህአዴግን የንብ ምልክት ያለበትን ምስል ይዘው ከነልጆቻቸው ቢማፀኑም የቤታቸው ጣርያ ከመፍረስ አልዳነም፡፡ፍትህ ነዋሪዎቹ አሁንም ጣርያ በሌለው ቤት እየኖሩ እንደሆነ ዘግቧል፡፡

ጋዜጣው በተያያዘ ዜና እንደዘገበው ለሸራተን ማስፋፍያ የሚውለውን አካባቢ ለማፍረስ ተደራጅተው  የነበሩ ሁለት ወጣቶች ቤት በማፍረስ ላይ እያሉ የቤቱ ግድግዳ ተንዶባቸው ለህልፈት ተዳርገዋል፡፡

ከውሻ ጋር አንሶላ የተጋፈፉት የ80 አመቱ አዛውንት

‹‹በኮልፌ ቀራኒዬ ክፍለ ከተማ ከውሻ ጋር የግብረስጋ ግንኙነት ያደረጉት የ 80 ዓመት አዛውንት ጥፋተኛ ተባሉ፤ ግለሰቡ ከዚህ ቀደም ከፍየል ጋር ግንኙነት ያደርጉ እንደነበረና ፍየሏም መሞቷን የዓቃቢ ሕግ ምስክሮች ገልፀዋል፡፡›› መሰናዘርያና ሰንደቅ ጋዜጣዎች በጉዳዩ ላይ እንደዘገቡት አዛውንቱ በምርኩዝ ድጋፍ ፍርድ ቤት ቀርበው ድርጊቱን መፈፀማቸውን አምነዋል፡፡‹‹ ተፀፅቻለሁ፣ንሰሀም እገባለሁ›› ሲሉ ለዳኛው ተናግረዋል፡፡

የ‹‹አስካሉካን ፍርድ››

አዲስ አድማስ ጋዜጣ የአስካሉካን የፍርድ ውሳኔ ተበዳዮችን ማስቆጣቱን በፊት ገፁ ዘግቧል፡፡ ለወራት ያህል ሰፊ የሚዲያ ሽፋን ያገኘው ይህ የፍርድ ሂደት ተከሳሾቹን በ4 አመት ከስድስት ወር እስራት ብቻ እንዲቀጡ በመወሰን መጠናቀቁ ክፉኛ ያሳዘናቸው ተበዳዮች ‹‹ዜጎች በፍትህ የመተማመን ስሜት የሚያጠፋ ውሳኔ‹› ብለውታል፡፡

በደቡብ አፍሪካ የአለም ዋንጫን አሳያችኃለሁ በሚል 1200 ሰዎችን በማታለል 45 ሚሊየን ብር ይዞ የተሰወረው ተከሳሽ በቅርቡ ጀርመን ውስጥ በቁጥጥር ስር የዋለ ሲሆን መንግስት ተጠርጣሪው ተላልፎ እንዲሰጠው የጠየቀ መሆኑን የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር አቶ ኃ/ማርያም ደሳለኝ ለተበዳዮቹ ነግረዋቸዋል፡፡ ሆኖም በአስካሉካን ስራ አስኪያጅ ላይ የተወሰነው ብይን ‹‹ህገወጦችን የሚያበረታታ›› ሲሉ ተችተውታል፡፡ ‹‹ተራ ሞባይል ለሰረቀ እንኳ እንዲህ አይነት ውሳኔ አይሰጥም፤ እንዲህ ከሆነማ ቀጣዩን የለንደን ኦሎምፒክ እናዘጋጃለን›› ሲሉ ተበዳዮቹ ሀዘናቸውን ገልፀዋል ሲል አድማስ ፅፏል፡፡

የአቶ መለስን ሀብት ማወቅ ይፈልጋሉ?

የመንግስት ባለስልጣናት ሀብታቸውን እያሳወቁ ነው፡፡ አቶ መለስ፣ፕሬዝዳንት ግርማ፣ አቶ ኃ/ማርያም ደሳለኝ እና ሌሎች 26 ከፍተኛ ባለስልጣናት ሀብታቸውን አሳውቀዋል፡፡ ሀብት ማሳወቅያ ቅፁ 62 ገፆች ሲኖሩት በስራ ውጥረት ምክንያት ሰነዱን ያልሞሉ ባለስልጣናት ሰሞኑን ያስረክባሉ ተብሎ ይጠበቃል፡፡ የሁሉንም ባለስልጣናት ንብረት ለመመዝገብ 6 ወር ይፈጃል፡፡ ከዚያ በኃላ አንድ ሰው ምክንያት ይኑረውም አይኑረውም የባለስልጣናቱን ሀብት አገላብጦ ማየት ይችላል፡፡ በድረ-ገፅም ይለቀቃል፡፡ አድማስ ጋዜጣ ነው የፀረ ሙስና ባለስልጣኑን ጠቅሶ  የዘገበው፡፡

ስምንት የግል ቴሌቪዥን ቻናሎች በኢትዮጵያ

አውራምባ ጋዜጣ ብሎንበርግን ጠቅሶ እንደዘገበው በቀጣዩ የፈረንጆች አመት ስምንት አዳዲስ ቻናሎች ይከፈታሉ፡፡ በኢትዮጵያ ነው ይህ ይሆናል የተባለው፡፡ አቶ በረከት ስምኦን ናቸው ይህንን ያሉት፡፡

ደርጎችና የእርቁ ጉዳይ

‹‹የአገር ቤት ጋዜጦች ባሳለፍነው ሳምንት በእርቁ ዙርያ በስፋት እየፃፉ ነው፡፡ ጎግል ጋዜጣ ቁልፍ የፖለቲካ ሰዎችን አነጋግሯል፡፡

1.       ‹‹በ97 ከዶ/ር ብርሃኑ ነጋ ጋር ሆነን እነዚህን የሀይማኖት መሪዎች ይቅርታ እንዲጠይቁ ጠይቀናቸው ነበር፡፡ ከካቶሊክ መሪ በስተቀር የቀሩት የሰጡን መልስ ተመሳሳይ ነው፡፡ መንግስትንና እግዜአብሔርን መቃወም አትችሉም የሚል መንፈስ ነበረው፡፡ የሓይማኖት መሪዎቹ በመንግስት ሳንባ የሚተነፍሱ ይመስላሉ፡፡›› ዶ/ር መረራ ጉዲና

2.     ‹‹ በመርህ ደረጃ በእርቅ አምናለሁ፤ በሞት ፍርድ አላምንም፡፡ ስለዚህ አርቁን እደግፋለሁ፡፡›› ዶ/ር ነጋሶ ጊዳዳ

3.     ‹‹በህጉ መሰረት በዘር ማጥፋት የተከሰሰ ሰው ይቅርታ የለውም ይላል፡፡ መንግስት ይሄንን እንዴት ይፈታዋል?›› አቶ ልደቱ አያሌው

4.     ‹‹እርቁን እናደርጋለን የሚሉት በምርጫ 97 ያ ሁሉ ግፍ ሲፈፀም የት ነበሩ?›› ዘሪሁን ገ/እግዚያብሄር

5.     ‹‹ሌሎችን አግልሎ ረጅም አመት ታስረው በእድሜና በህመም ከተጎሳቆሉት ጋር እርቅ እያሉ መደራደር ፌዝ ነው፡፡ለሬሳ ይቅርታ የሚያደርግና ከሬሳ ጋር የሚደራደር አሳፋሪ ነው፤ የተለመደ የፖለቲካ ቀልድ ነው፤ አጀንዳ ለማስቀየር የታለመ ነው፡፡›› አቶ ወንድሙ ኢብሳ

አቶ ተክለብርሃን አምባዬ

የኤድናሞል ባለቤት አቶ ተክለብርሃን አምባዬ ባለፈው ሳምንት በኢቲቪ በቀጥታ ስርጭት የተመረቀውን ‹‹አባይ ወይስ ቬጋስ›› ፊልምን በግል  ከተመለከቱ በኃላ በመደሰታቸው ለሁለት ተዋናዮች የገንዘብ ስጦታ አበርክተዋል፡፡ ተዋናይ ሰለሞን ቦጋለና ተዋናይት ብሌን ማሞ እያንዳንዳቸው የእኚህን ባለሀብት ሀያ ሺህ ብር ስጦታ ተቀብለዋል፡፡ ‹‹ጎበዝ ልጆች ናቸው፤መሸለም ይገባቸዋል፡፡ ደራሲውን ቴዎድሮስ ተሾመንም ለመሸለም እያሰብኩ ነው›› ሲሉ ተናግረዋል-ለአድማስ ጋዜጣ፡፡ ያለው ማማሩ!

የአገር ቤት ምርቃት

‹‹ትላልቅ የመንግስት መ/ቤቶች ፊልሙን ስፖንሰር አድርገዋል፡፡ እነዚህ ደርጅቶች ሌሎችን የኪነጥበብ ስራዎች ሰፖንሰር ሲያደርጉ ብዙም አይታዩም›› ጋዜጠኛ ፅዮን ግርማ ለ‹‹አባይ ወይስ ቬጋስ›› አዘጋጅ ቴዎድሮስ ተሾመ የጠየቀቸው ጥያቄ፡፡

‹‹ በምርጫ ቅስቀሳ ወቅት ከ70ሺህ ብር በላይ ወጪ አድርጌያለሁ፤ ይህን ገንዘብ ከስረህ ውጣ የምትሉኝ ከሆነ ደብዳቤ ፃፉልኝና ከፓርላማ እወጣለሁ››  በፓርላማ ብቸኛው ተቃዋሚ አቶ ግርማ ሰይፉ ሚስጥራዊ ስብሰባ ላይ ተናገሩት ብሎ ኢትዮቻናል ጋዜጣ የዘገበው፡፡

‹‹ኮልፌ አካባቢ የሴተኛ አዳሪዋን አፍንጫ በጥርሱ  ቆርጦ የጣለው ግለሰብ ለውሳኔ ተቀረጠረ››መሰናዘርያ ጋዜጣ

‹‹ቆሻሻ ፍለጋ የገባው እጄ ትኩስ የህፃን ልጅ አስክሬን ይዞ ወጣ፡፡›› ወ/ሮ ጥሩነሽ /የማዘጋጃ ቤት የፅዳት ሰራተኛ/ ለሰንደቅ ጋዜጣ ከተናገሩት

‹‹ የመሬት መንቀ|ጥቀጡ በጅማ ዩኒቨርሲቲ 26 ተማሪዎች ላይ መጠነኛ ጉዳት አደርሷል፡፡›› አዲስ ዘመን ጋዜጣ

‹‹ ቅዱስ ሲኖዶሱ ሁለተኛውን የእርቅ ልኡካን ወደ አሜሪካ ሊልክ ነው፡፡›› ነጋድራስ ጋዜጣ

‹‹ምንአልባት ውጭ ያደረ ብረት መስሏቸው ከሆነ የባቡር ሀዲድ ሁሌም ውጭ ነው የሚያድረው፡፡›› አቶ ጥኡመ ተክሌ የኢትዮ-ጅቡቲ የባቡር ሀዲድ ስራ አስኪያጅ በባቡር መስመሮች ዝርፊያ ተበሳጭተው ለሰንደቅ የተናገሩት

‹‹47 ሚሊዮን ብር የሚያወጣ  መሬት በሙስና የወሰደች የክፍለከተማ አስተናጋጅ በ6ዓመት ከዘጠኝ ወር እስር እንድትቀጣ ተፈረደባት››  ኢትዮቻናል ጋዜጣ

‹‹ከጄኔራል ታደሰ ብሩ ጋር በመሆን መገንጠል የሚባለው ቃል ከመምጣቱ በፊት ለኦሮሞ ህዝብ እውቅና መታገል ጀመርን፡፡ ጄኔራል ታደሰ ለኔልሰን ማንዴላ ሽጉጣቸውን ሰጥተው ሲያሰለጥኑ ተመልክቻለሁ፡፡›› ዶ/ር ሞጋ  ፉሪሳ የኦፍዴን ሊ/መንበር ለሰንደቅ ጋዜጣ

‹‹አሁን አንተ ጋዜጠኛ ነህ፤ ያኔ /በደርግ ጊዜ/ ቢሆን ኖሮ ይህንን ቃለምልልስ እንኳ ማድረግ አትችልም ነበር፡፡ የበፊቱና የአሁኑ ሁኔታ ይለያያል ነው የምልህ፡፡ይህንን የፈለገ ቢሆን እውቅና መስጠት ይኖርብናል፡፡››ዶ/ር ዳኛቸው አሰፋ ለአውራምባ ጋዜጣ

‹‹ማረምያ ቤት የሚገኘው የድምፃዊት ሀይማኖት ግርማ  የቀድሞ ባል ‹‹ኦማሂሬ››የተሰኘ መፃህፍ አሳተመ›› ጎግል ጋዜጣ

‹‹ሀይሌ ውስኪ ጠጡ›› አለ እኛ ተወን እንዲሁም ሰክረናል አልነው፡፡›› አውራምባ ታይምስ በሽሙጥ አምዱ የፃፈው

የሳምንቱ አስገራሚ ዜና

‹‹ሀመልማል አባተ ፍትህ በማጣቷ ነጠላ ዜማ እንደምትለቅ አስታወቀች፡፡›› ሪፖርተር ጋዜጣ

The party announced the reelection at the end of its three-day biennial General Assembly, held at IBEX Hotel. Around 300 participants of the General Assembly decided on Sunday December 26, 2010 that the president should remain in his current position.

During previous interviews to local media outlets, Hailu expressed his intention to leave the presidency position. Weekend newspapers also reported that Hailu will not continue to chair the party but will remain a “patron”.

But members of the party felt differently. They explained that they have not yet seen any party official capable of replacing Hailu. “We do not have trust in others,” one party member told Addis Neger Online.

Members of the party noted that the last day of the assembly began with a jovial mood.  The band, Moresh, entertained the assembly participants with “patriotic” songs.  Some party members danced with the singers, while others recorded the event on their mobile phones.

The mood continued in the afternoon session following the reelection of the president. Journalists were not allowed to cover the reelection process.

Aster's big promotion poster competes with handful others at Mexico Square

Aster Aweke’s 23rd  album, “Checheho”, is to be released today, December 25, 2010. The album is named after a small town in Gonder, the region where Aster where born. The Ethiopian diva released a new single, “Checheho”, a month prior to the launch of the album, which contains 13 other songs.

Like Teddy Afro, Aster chose the wall of Assay School on Bole road to advertise her new album

The album was recorded on the singer’s own label, Kabu Records, which she founded in 1999.  ”Hagere” was her first album produced under this label. The record label also presented “Sugar” (2002), “Aster Ballads” (2004) and “Fekir” (2006). The new album will be distributed by Electra Music Shop, which also distributed her previous 22 albums.

የውይይቱን መነሻ ግምገማ እንዲያቀርቡ የተጋበዙት የመቀሌ ዩኒቨርስቲው አቶ አራጌ ይመር በጉባዔው ላይ ተከስቶ የነበረውን እሰጥ አገባ ሲያስታውሱ “ፈጽሞ የመጽሐፍ ግምገማ አይመስልም ነበር” ይሉታል። አቶ አራጌ ለአዲስ ነገር እንደገለጹት የመጽሐፉ ወዳጆች ደራሲው “ለምን ይነካብናል?” በሚል ማንኛውንም ሐሳብ ለመቃወም ቆርጠው የገቡ ሲኾን፤ ተቃራኒውም ወገን “መጽሐፉ አይረባም” የሚለውን አቋም አጠንክሮ አንጸባርቋል። በመኾኑም እንደ አቶ አንዳርጌ አባባል “የመጽሐፉ ግምገማ ሳይደረግ ቀርቶ ግልጽ ስድድብ ሲሰማ አምሽቷል”። አቶ አንዳርጌ የመጽሐፉን አፍቃሪዎች የሥነጽሑፍ ሐሳብ ይዘው ሳይኾን የመጡት “ስለ አገር የተጻፈ ብቸኛ መጽሐፍ ነው” ከሚል ጭፍን ድምዳሜ በመነሳት እርሱን መቃወም ስህተት እንደኾነ ሲያንጸባርቁ እንደነበረ ይናገራሉ።

የአገር ወይስ የሥነ ጽሑፍ ፍቅር?

ይስማእከ ለመጀመሪያ ጊዜ የጻፈው “ዴርቶጋዳ” የተባለው መጽሐፉ አልሸጥ ብሎ አስቸግሯቸው እንደነበረ የመጽሐፉ አሳታሚ አቶ ዐይናለም መዋእ ይናገራሉ። “ለአራት ወራት ያህል አልሸጥ ብሎን በመጀመሪያው ዙር ካሳተምነው 3000 ኮፒ ውስጥ 950ውን ያህል ብቻ ነበር ለመሸጥ የቻልነው” ይላሉ አቶ ዐይናለም። በመኾኑም አቶ ዐይናለም በመጽሐፉ ላይ በተደጋጋሚ ይነሳ የነበረውን አንድ ማሻሻያ እንዲያደርግ ለይስማእከ ሐሳብ አቀረቡ። ብዙም ሰው ስላላነበበው በወቅቱ ይቀርብ የነበረው አስተያየት በሽፋኑ ዲዛይን ላይ ነበር። “አጎጠጎጤ ያላቸው ወንድ መነኩሴ ሽጉጥ ሲተኩሱ የሚያሳየውን ስእል ብዙዎች አልወደዱለትም፤ ያስፈራል ሃይማኖታዊም ትርጉም ይሰጣል። ስለዚህም ይህን እንዲቀይረው ነገርኩት” ይላሉ አቶ ዐይናለም። ለአንዳንዶች ግን ይህ የሽፋኑ ለውጥ በወቅቱ ገበያውን ይዘውት የነበሩትን የትርጉም ሥራዎች ለማስመሰል የተደረገ ሙከራ ነው።

ከሽፋኑ ለውጥ በኋላ የመጽሐፉ ሽያጭ የተለየ ኾነ። ለይስማእከ ለራሱ ይኾናል ብሎ ባልገመተው ኹኔታ እጅግ ከሚሸጡ መጽሐፍት መካከል አንዱ ለመኾን በቃ። ዛሬ ይስማእከ የዚህኑ “ዴርቶጋዳ” የተሰኘ መጽሐፉን ሁለተኛ ክፍል “ራማቶሐራ”ን አሳትሟል። አቶ ዐይናለምም ሽያጩ ያስደሰታቸው ይመስላል ለዚህ ጽሑፍ ባናገርኳቸው ወቅት “ዴርቶጋዳ እስካሁን 130 000 ራማቶሓራ ደግሞ 50 000 ያህል ኮፒ” መሸጡን ይናገራሉ። አንዳንዶቹንም የልጁ “ችሎታ” ከሚሉት በላይ እንደኾነባቸው በፌስቡክም ኾነ በሌሎች መንገዶች ከሚገልጿቸው አድናቆቶች ይስተዋላል። በተቺዎቹ ዘንድ ግን አንድ ጥያቄ መጠየቁ አልቀረም “ሰዉን ምን ነካው፤ ሥነ ጽሑፍ ጠፋበትን?”

ይስማእከ በመጽሐፉ መግቢያ ላይ የሚጠቅሳቸው እና “የሥነ ጽሑፍ ስብራቱን” በ “ወጌሻ ምክራቸው” እንደጠገኑለት የሚያወድሳቸው “መካሪዎቹ” ያላዩዋቸው የሚመስሉ እጅግ ብዙ፣ ብዙ “ስብራቶች” በመጽሐፉ ውስጥ በጉልህ ይስተዋላሉ። የይስማእከ በእድሜ ወጣት ከመኾኑ የተነሳ እንደ ባለቅኔው ጸጋዬ ገብረመድኅን አባባል “በሳርም፣ ባሳርም” ተምሮ ያልጨረሳቸው ብዙ ጉዳዮች ሊኖሩ እንደሚችሉ ግልጽ ነው። (በድፍረት የሠራቸው ብዙ ስህተቶች እንዳሉ ባይዘነጋም) በመጽሐፉ መግቢያ ላይ ስማቸውን ያነሳቸው የሥነ ጽሑፍ ባለሞያዎች ግን እነኚህን የሚጎረብጡ ስህተቶች እንዴት ሊያልፏቸው እንደቻሉ ለብዙዎች ያስገርማቸዋል። በእርግጥ ይስማእከ እነዚህ ሰዎች በመጽሐፉ ላይ የነበራቸው አስተዋጽዖ እስከምን ድረስ እንደነበረ አይነግረንም። በመኾኑም እነዚህን ሰዎች እርሱ ስማቸውን ስለጠቀሰ ብቻ የስህተቱ አጋር አድርጎ ማሰብም  አስቸጋሪ ሊኾን ይችላል። ይስማእከም የእነርሱን አስተያየት “ሙሉ በሙሉ” እንዳልተቀበለ በስልክ ውይይታችን ላይ ገልጿል። ምክንያትም አለው፤ “የራሴ የኾኑ ቀለሞች ከመጽሐፉ እንዲጠፉ አልፈለግሁም” የሚል።

መጽሐፉ የሚያጠነጥንበት ዋነኛ ሐሳብ በተለያዩ የዓለም ክፍሎች የሚገኙ ኢትዮጵያውያን ሳይንቲስቶች ከየሚሠሩበት የተለያ ተቋም የምጽአት ቀን መነጠቅን በመሰለ መሰወር በመጥፋት በድብቅ ወደ ኢትዮጵያ የሚያደርጉትን ጉዞ የሚያሳይ ነው። የጉዳዩ አነሳሽ እና ጠንሳሽ ተደርገው የሚወሰዱት ሟቹ የጠፈር ሳይንቲስት ቅጣው እጅጉ ይመስላሉ። ምንም እንኳን ስማቸው ከቅጣው ትርጉም ወደሌለው “ሻጊዝ” ወደሚለው ስም የተቀየረ ቢኾንም የአባታቸውን ስም ጨምሮ ስለእኚሁ ገጸባሕርይ የተሰጡት መግለጫዎች ሁሉ ቅጣው ስለመኾናቸው ጥርጣሬ እንዳይገባ ያደርጋል። በእኚሁ ሻጊዝ እጅጉ በሚባሉ ሳይንቲስት ውትወታ ምክንያት ከየሚሰሩባቸው ገናና መሥሪያ ቤቶች በመልቀቅ ወደአገራቸው ወደኢትዮጵያ በመምጣት ጣና ሐይቅ ባሉት ደሴቶች ስር ወደተገነባው “ከተማ” የገቡት ምሁራን አገራቸውን ለማሳደግ ማድረግ የሚጠበቅባቸውን ለማድረግ “ሁሉም ተሟልቶላቸዋል”። መሥራት እንዳለባቸው የተነገራቸው አንድ ነገር የፈጣን ባቡር ሀዲድ ሲኾን ከዚህ በተጨማሪ ፍንጫቸው የሚታዩ ነገሮች በደፈናው “ጥናት እና ምርምር፣ ሥልጠና እና ሕክምና” ነክ የኾኑ ነገሮች እንደተጨማሪ ነገር ይታያሉ።

ለሥራው የሚያስፈልገው ገንዘብም ሩቅ አይደለም በዚያው በጣና ሀይቅ ውስጥ ጣሊያን አስጥሞት የሔደውን የወርቅ ክምችት ማውጣት ብቻ ነው የሚጠበቅባቸው። ይህም ሀብት የተቀበረበት ትክክለኛ ቦታ በኢንጂነር ሻጊዝ እጅጉ እና በዶክተር ሚራዥ ጀርባ ላይ ተነቅሶ ይገኛል። በልጅነቱ ተጥሎ ተገኝቶ በገዳም ውስጥ ያደገው ዶክተር ሚራዥ ሌላም አንድ ሚስጥር ይዞ ነበር መስቀል መሰሉን የወርቁን ክምችት መክፈቻ ቁልፍ። ይህ ሁሉ ኾኖ ሳለ በሲ አይ ኤ እና በሞሳድ ጥብቅ ክትትል ይደረግበት የነበረውን ኢንጂነር ሻጊዝን ለማምጣት በተደረገው ሙከራ በስህተት በፕላስቲክ ሰርጀሪ እሱን መስሎ የተሰራውን ሌላ ሰው ይዘው መጡ። በዚህም ሰው ጭንቅላት ውስጥ በሞሳድ የተቀበረው ፈንጂ በመፈንዳቱ ምክንያት የደሴቱ ስር “ከተማ” ዴርቶጋዳ ፍርስርሱ ወጣ።

ቁጥር ሁለት ዴርቶጋዳን ለማሳየት ቃል በመግባት የሚጠናቀቀው ዴርቶጋዳ፤ ቁጥር ሁለት ዴርቶጋዳን በጎንደር ከተማ ሌላ ተራራ ሥር በሁለተኛው መጽሐፉ ራማቶሓራ ውስጥ ማሳየት ይጀምራል። ሌላ ተጨማሪ በድርጊት የተሞላ ትረካን የያዘው ራማቶሓራ ኢንጂነር ሻጊዝን ለማምጣት የሕክምና ባለሞያዎችን በመላክ የሞሳድ እና የሲአይኤ ሰራተኛ በኾነች ኢትዮጵያዊት ሴት ሰላይ (ሜሮዳ) ረዳትነት ኢንጂነሩን ለማምጣት የተደረገውን ዘመቻ ያሳያል።

መጽሐፉ በባህርይው ምስጢራዊ (mystery) ይሁን ልብ አንጠልጣይ (thriller) አይለይም። እንደ ምስጢራዊ ልቦለዶች ሁሉ የተደበቀን ነገር ለማግኘት የሚስጥር ጽሑፍ (የጸጋዬ ገብረመድኅንን ሰቆቃወ ጴጥሮስ የተሰኘ ግጥም) መፍታት የሚታይበት ነው። ይህም በብዙ መልኩ ሲታይ ምክንያቱ የማይገባ ምስጢራዊነት ነው። ምክንያቱም ጉዳዩ ምስጢር ኾኖበት ሊፈታ የሚታገለው አንዱ ገጸ ባሕርይ (ዶክተር ሚራዥ)ብቻ ነው። ይህም ገጸ ባሕርይ በዋሻው ውስጥ ያለው ተፈላጊነት ሚስጥራዊውን ጽሑፍ መፍታት አቅቶት ወይም በተሳሳተ መንገድ ተረድቶት ጉዞውን ሳያሳካ ቢቀር በምን ሊተካ እንደሚችል አይታወቅም። ምክንያቱም የዋነኛውን ድብቅ ክፍል ቁልፍ የያዘው እርሱ ነው ተብሎ ይገመት ስለነበረ ነው።

እንደ ልብ አንጠልጣይ ልብወለድ (thriller) ሁሉ የእነዚህን አገራቸውን ለማሳደግ ጥረት የሚያደርጉ ሰዎች ሙከራ ሊያደናቅፉ የሚሞክሩ የተደራጁ የስለላ ቡድኖች የሚያደርጉትን መሰናክል ለማሳየት ይሞክራል። ሲአይኤ፣ ሞሳድ፣ ግብጻውያን ሰላዮች፣ የኢትዮጵያ መንግሥት ሰላዮች፣ አንዳንድ ጊዜም ከመሬት ተነስተው ተቃዋሚ (protagonist) የኾኑ ግለሰቦች ተጠቅሰዋል። ያም ኾኖ እነኚህ እኩያን ድርጅቶች እና ግለሰቦች መሰናክል የስማቸውን ያህል ያልጠነከረ እና ታሪኩን ልብ አንጠልጣይ እንዲኾን ያላደረገ ቀላል መሰናክል ኾኖ ይታያል። እነዚህም እኩያን ያን ያህል መስዋዕትነት ለመክፈል የሚያነሳሳቸው ምክንያትም አልተገለጸም።

ከዚህ ሁሉ በላይ በሁለተኛው መጽሐፉ ውስጥ ደራሲው በቀጥታ ድርጊቱን የሚያመለክቱ ትረካዎች ላይ ከማተኮር ይልቅ ታሪክን፣ የትምህርት ቤት ጉዳዮችን እና የተለያዩ የምርምር ሥራዎችን በመተረክ እንዲሁም የአዝማሪ ቤት ግጥሞችን እና ቅኔዎችን በመተንተን የሚወስደው ጊዜ መጽሐፉን ቀድሞ ከተነሳበት የሥነ ጽሑፍ ዘውግ አውጥቶ የሰከነ ትረካ እንዲመስል በማድረግ መጽሐፉን አርዝሞታል። የመጽሐፉም አብዛኛው ክፍል የብርሃኑ ድንቄን “አልቦ ዘመድ” እንዲመስል ተገዷል። ይባስ ብሎም አቶ ብርሃኑ ድንቄ “አልቦ ዘመድ” ውስጥ በተለየ ትኩረት የሚያብራሩት የሊቁ የክፍለዮሐንስ “ዓለም እስከጊዜሃ” የሚለው ቅኔም በሌላ መንገድ በራማቶሓራ ውስጥ ተተርጉሟል።

በራማቶሓራ እና በዴርቶጋዳ ውስጥ የሚታየው አንድ ጥሩ ነገር ታሪኩን ትእይንቱን ከሚመለከቱ የአገሪቱ ሁኔታ ጋር ለማዛመድ ያደረገው ጥረት ነው። ብዙዎቹ የታሪኩ ክስተቶችም ደራሲው ያደረገውን ጥናት የሚያሳዩ ናቸው። ነገር ግን ደራሲው ጥናት ቢያደርግባቸው ኖሮ ሊያስወግዳቸው የሚችሉም እጅግ ብዙ ስህተቶችን ሰርቷል። ሊወስዷቸው ከመጡ እስራኤላውያን ጋር በእብራይስጥ የሚግባቡት ሽማግሌ ፈላሻዎች(ይስማእከ ምናልባት እነኚህ ሽማግሌዎች ወደኢትዮጵያ የፈለሰው ቤተ እሥራኤል የመጀመሪያ ትውልድ አድርጎ አስቧቸው ይመስላል) እንዲሁም የእስራኤላውያኑ ቋንቋ እብራይስጥ “ግማሹ” የተገኘው ኢትዮጵያ ውስጥ “ተቆፍሮ” እንደኾነ ይነግረናል። (ቋንቋ ተቆፍሮ ይወጣል ወይ? የሚለውን ጥያቄ ወደጎን ብንለው እንኳን ይህን የሚመስል ታሪክ አለመኖሩ ብቻ በቂ ችግር ኾኖ ራስምታት መፍጠሩ አይቀርም።)

በመጽሐፉ ውስጥ ያሉት የግለሰብ ስሞች በአብዛኛው ኢትዮጵያዊ የማይመስሉ አንዳንዴም ቅጽል ስም የሚመስሉ ናቸው። ዣንጊዳ፣ ሚራዥ፣ ሜሮዳ፣ ሻጊዝ፣ ዲዲሞስ፣ ፊንሐስ፣ ሲጳራ እና አናንያ ኢትዮጵያውያን ገጸባህርያት ናቸው። ነገር ግን አንዱም ለኢትዮጵያዊ አንባቢ ትርጉም ያላቸው አይደሉም። ሲጳራ እና አናንያ የሚሉት ስሞች በአንድ ላይ መቀመጣቸው መጽሐፍ ቅዱስን ላነበቡ ሰዎች የሚፈጥረውን ሌላ ትርጉም እንተወው እና ሌሎቹ ስሞች ያላቸው ትርጉም አልባነት ሕጻናት ለሚያዩዋቸው ነገሮች በዘፈቀደ የሚያወጧቸውን ስሞች መምሰላቸው ምክንያት ያለው አይመስልም። ከዚህም ሁሉ በላይ በሁለተኛው መጽሐፍ ውስጥ እንደ መጠሪያ ስም የሚያገለግለው “አርባጫ” የሚለው ቃል በአንደኛው መጽሐፉ ውስጥ ሌላ ነገር ኾኖ ቀርቦ ይታያል። ስደተኞች ረሃብ ሲጠናባቸው የሚበሉትን አፈር ደራሲው “አርባጫ አፈር” እያለ ይጠራዋል። ይህም ደራሲው የቃሉን ትርጉም ባያውቀውም እንኳን በድፍረት ለመጠቀም ያለውን ነጻነት የሚያሳይ ነው።

ደራሲው ለገጸባሕርያቱ ስም ብቻ ሳይኾን ቅጽል ስምም ይሰጣቸዋል። ነገር ግን ስም በሚሰጥበት ጊዜ ይታይበት የነበረው ችግር በቅጽል ስሞቹ ላይም መንጸባረቁ አልቀረም። “ባለክንፉ በራሪ”፣ “አሞራው የራዳር ሳይንቲስት”፣ “አጥማጇ አቦ ሸማኔ” የመሳሰሉት ቅጽል ስሞች አንዳንዴ ቅጽል ስሙ እና ስለ ገጸባሕርይው ለመግለጽ የተፈለገውን ነገር አይገልጹም፤ አንዳንዴም ትርጉም አልባ ናቸው።

ደራሲው የሚጠቀምባቸውም አገላለጾች የመጽሐፉን ሌላ ገጽ ለመግለጥ ትእግስትን የሚፈታተኑ ናቸው። ቋጥኝ የሚያክል ራስ፣ በአውራጣታቸው ቆመዋል (ከእንግሊዘኛው አባባል በቀጥታ የተተረጎመ ይመስላል)፣ “ያቃጥሩብናል”፣ “የታሪኳን ደም ስትጠባ”፣ “የግምባር ሸንተረር” (መስመር ለማለት ይመስላል)፣ “በጥቁር ልብስ ከታጀለው ደረቷ”፣ “ደቦል ድንጋይ”፣ “ጥልቅ አረንጓዴ ኮብራ መኪና” የመሳሰሉት አገላለጾች የደራሲውን የአማርኛ ቋንቋ እውቀት ጥያቄ ውስጥ የሚያስገቡ ናቸው። ከእነዚህ ሁሉም በላይ ደራሲው የሩካቤ ስጋን ትእይንቶች ለመግለጽ የሚተቀምባቸው አባባሎች የሚያስገርሙ ናቸው። አንዱን እንደምሳሌ ብንወስድ፤ “ቀጭን ወገቧ ታጥፎ ሽንጡ ውስጥ ገብቷል” ይላል ደራሲው። እንደምን ያለ ትእይንት ይኾን? ደራሲው በመጀመሪያው መጽሐፉ የምእራፍ ሁለት መግቢያው ያደረገውንም አረፍተ ነገር ለምን እንደተጠቀመበት ማወቅ ያስቸግራል። “በውድ ዋጋ ነው የተገረዝሽው?” በሚለው ጥያቄ የሚጀመረው ምእራፍ ስለ ግርዛቷም ይሁን ከእሱ ጋር ዝምድና ስላላቸው ጉዳዮች ሳያነሳ ይጠናቀቃል። እነዚህ እና ብዙ ስህተቶቹ መጽሐፉን አሰልቺ አድርገውታል።

በአጠቃለይ መጽሐፉ በልጅነት ህልሞች የተሞላ፣ ደህና ሊባል የሚችል የታሪክ ሤራ ያለው ነገር ግን በደካማ የቋንቋ አጠቃቀም እና የጠቅላላ እውቀት  ግንዛቤ ማነስ ምክንያት ለመነበብ አስቸጋሪ የኾነ ድርሰት ነው። ይህም ሁሉ ኾኖ ብዙ አንባቢ አግኝቷል። ለምን የሚለው ጥያቄ መነሳቱ አልቀረም። ለአንዳንዶች “ሕዝቡ ድርሰት ርቦት ይኾን ሳይመርጥ የሚያነበው?” የሚለው ጥያቄ በቀላሉ የማይታለፍ ነው። ነገር ግን የመቀሌ ዩኒቨርስቲው አቶ አራጌ የሚዩዚክ ሜይዴይ ታዳሚዎችን ባዩበት ኹኔታ ከብዙ አንባቢዎቹ ዘንድ የሚገለጸው ጉዳይ መጽሐፍቱ አገራዊ ጉዳዮች በመንካታቸው የመወደዳቸው ጉዳይ ነው። በዚህም ተባለ በዚያ ለመጽሐፍቱ የተቸራቸው ፍቅር ከሥነ ጽሑፍ ውበት ይልቅ ለአገራዊ ጉዳይ ያደላ ይመስላል።