የነጋዴው የዋጋ ጥማትና የሸማቾች ስጋት በምንደኞች ኢኮኖሚ

ጥር ወር ዑደቱን ጠብቆ ከበራፍ ደርሷል፡፡ ወሩ ጥምቀት እና አገሩን ለሚሞሉት ሰርግን መሰል ማኀበራዊ ትውፊቶች ብቻ አልነበረም የተናፈቀው፡፡ ለመንግሥት ሠራተኛው በዚህ ወር እንደሚጨመር የሚጠበቀውን ደመወዝ ተከትሎ  የሚከተለውን  የኢኮኖሚ ጣጣ ሦስት አካላት ወሩን እንዲጠብቁት አድርጓቸዋል፡፡  የመንግስት ተቀጣሪው ፣ ነጋዴው እና የአቶ መለስ መንግሥት ከአንድ መነሾ የተለያየ ግብ  ይጠብቃሉ፤ በዚህ ጥር ወር።

የኑሮ ውድነቱ የተጫነውን ሠራተኛ ደመወዝ ከፍ ለማድረግ መንግስት ጥርን እንደ መነሻ መውሰዱን ቀደም ሲል ተናገሯል፡፡ በዚህም በፖለቲካም ኾነ በኑሮ መወደድ ምክንያት ያኮረፈውን ማኀበረሰብ ልብ አራራለሁ ብሎ ይገምታል፡፡ ይህ የመንግስት ውሳኔ የኑሮ ጉስቁልና ምርታማነቱን ለተጫነበት “ምንደኛ” ግን የደስታ ምንጭ ሊኾን አልቻለም፡፡ ከጭማሬው ከሚያገኘው አንጻራዊ እፎይታ ይልቅ ደመወዝ ጭማሬውን ተከትሎ የሸቀጦቻቸውን ዋጋ ጣራ ለማስነካት አሰፍሰፈው የሚጠብቁ ነጋዴዎችን ማሰቡ ተጨማሪ ስጋት ይዞበት መጥቷል፡፡ እናም መንግስት ነጋዴውን በማስፈራራት እንዲኹም “በልማታዊ ነጋዴነት” አስተምርሆ ከሚጠበቀው የዋጋ ለውጥ የምንደኛውን የገንዘብ ጭማሬ ለመታደግ ሙከራ ይዟል።

ከሁለት ሳምንት በፊት የደመወዝ ጭማሬውን ተከትሎ የሸቀጦችን ዋጋ በሚያንሩ ነጋዴዎች ላይ ርምጃ እንደሚወስድ መግለጫ አውጥቶ ነበር፡፡ ዛሬ ደግሞ  በጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ዜናው አማካኝነት ከ584 ኩባንያዎች እና ነጋዴዎች ጋራ ውይይት ለማድረግ እንደሚፈልግ አስታውቋል፡፡ ይህ የሰሞኑ የመንግስት ሩጫ፣ የምንደኛው ስጋት እና የነጋዴው የዋጋ ጥማት ማክሮኢኮኖሚው በአንድ የኢኮኖሚያዊ ተለዋዋጭ ማለትም በመንግስት ሠራተኛው ምንዳ ላይ ምን ያህል ጥገኛ እና ስሱ እንደኾነ የሚያሳይ ነው፡፡ ይህም ኾኖ “ነጋዴው ከሚሻው የዋጋ ጭማሬ ሊገታ፣ በዚህም ማኅበረሰቡን ለአመታት ከዘለቀው የዋጋ ግሽበት ለመታደግ የአቶ መለስ መንግስት ይቻለዋል” የሚለው እምነት እጅጉን የጠበበ ነው፡፡

ምንዳና የኢትዮጰያ ኢኮኖሚ

ባለፉት ስድስት አመታት የኢትዮጵያ መንግስት የደመወዝ ጭማሪን እንደ አንደ ዋነኛ የኑሮ ማረጋጋጊያ   መፍትሔ አድርጎ በመውሰድ በተደጋጋሚ ተጠቅሞበታል፡፡ የአሁኑን ወር ሳያካትት ለሦስት ጊዜ ያህል ለሲቪል ሠራተኞች ጭማሬ የተደረገ ሲኾን  የጭማሬዎቹ ምክንያትም “የኑሮ ውድነትን ማረጋጋት” የሚል ነበር፡፡ ይኹንና አንድም ከኑሮ ውድነቱ ጋር የሚስተካከል ጭማሬ ባለመደረጉ ሁለትም ደግሞ ወደ ኢኮኖሚው የሚገባውን የገንዘብ መጠን ተከትሎ በሚከሰተው የዋጋ ጭማሬ ምክንያት ሠራተኛው የኑሮ ደረጃ ከመሻሻል ይልቅ እያደር እየባሰበት እንዲሄድ አድርጎታል፡፡ ይህ ክስተትም የደመወዝ ጭማሬዎችን በጉጉት ከመጠበቅ ይልቅ አስከትለው የሚመጡትን አሉታዊ ውጤቶችን እንዲፈራ ሠራተኛው ተገዷል፡፡

የተለያዩ ጥናቶች እንደሚያሳዩት ተገቢው ቁጥጥር ያልተደረገበት የገንዘብ አቅርቦት ፍሰት በኢኮኖሚው ውስጥ እየበረከተ መምጣት የዋጋ ግሽበትን ለመሰሉ አሉታዊ የማክሮ ኢኮኖሚ ችግሮች ዋነኛ ምክንያት ነው፡፡ ከብሔራዊ ባንክ የተገኙ መረጃዎች እንደሚያሳዩትም ባለፉት አምስት ዓመታት የገንዘብ አቅርቦቱ በአማካይ  በዓመት 20 በመቶ ደርሶ ነበር፡፡ ከኢኮኖሚው አቅም ጋራ ያልተመጠነ የገንዘብ ፍሰት ሚናው የሸቀጦችን እሴት ማናር ብቻ ሊኾን ችሏል፡፡

ሌላው ጉዳይ የምርት መጠን ከሚያድገው የሕዝብ ቁጥር ጋር የተመጣጠነ አለመኾን እጥረቱ የፈጠረውን አጋጣሚ በመጠቀም ነጋዴው ከሸማቹ ተጨማሪ የ “እጥረት ዋጋ” ማግኘት ይፈልጋል፡፡ በኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ውስጥ ብዙሃኑ አምራች ገበሬ ምርቱን ከተመቸው ለገበያ ካልኾነለት ደግሞ ለቤተሰብ ፍጆታ የሚያውል በመኾኑ ለነጋዴው ቀላሉ የትርፍ ማጋበሻ ምንጭ የሚኾነው ከአጠቃላይ ሕዝቡ 1.2 በመቶ ብቻ ድርሻ ያለው ምንደኛ ነው፡፡ ይህም በመኾኑ በኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ውስጥ የተለመደው የጥር ወር የግብርና ምርቶች የዋጋ ቅናሽ ለአንዴና ለመጨረሻ ጊዜ በሚመስል ኹኔታ ኢኮኖሚውን እንዳይጎበኘው የኾነው፡፡

ከሰሞኑ ከመንግስት እንደተደመጠው አገሪቷ የተሻለ ምርት ታፍሳለች የሚል ትንበያ ቢኖርም የዋጋ ጭማሬውን ሊገታው አልቻለም፡፡ ይህም የኢትዮጰያ ኢኮኖሚ ለማንኛውም የገንዘብ ጭማሬ ስሱ መኾኑን እና አጠቃላይ የምርት ደረጃ ካልተስተካከለ በስተቀር የደመወዝ ጭማሬ ብቻውን ማኅበረሰቡን ካለበት የመረረ የኑሮ ውድነት ይታደገዋል የሚል መደምደሚያ ላይ አያደርስም፡፡

ውይይት እና ማስፈራሪያ እንደ መፍትሔ

በተደጋጋሚ እንደሚስተዋለው ለኑሮ ውደነቱ ሁለት ምክንያቶች ከመንግሥት በኩል ይሰነዘራሉ፡፡ “ስግብግብ” ነጋዴዎች እና የኢኮኖሚ ዕድገት፡፡ ሁለቱ የመንግስት የመጫወቻ ካርታዎች እንደ አስፈላጊነቱ ጥቅም ላይ ቢውሉም በአሁኑ ወቅት ግን “የስግብግብ” ነጋዴዎችን የመሰለ የተሻለ ምክንያት የተገኘ አይመስል፡፡ ለዚህም ከሳምንታት ቀደም ብሎ የአላግባብ ዋጋ የሚጨምሩ ላይ ቁጥጥር ለማድረግ መፍትሔ መዘየዱን በመንግሥት ሚዲያዎች እየተነገረ ነው።

ይህ የአሁኑ የአቶ መለስ መንግሥት እንቅስቃሴ ከሚያስገኘው ፋይዳ ይልቅ ለዓመታት በዕድገት ላይ እንደኾነ የተነገረለት የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ከአጠቃላይ ሕዝብ 1.2 በመቶ ብቻ ድርሻ ያለው የመንግስት ሠራተኛ አሁንም የኢኮኖሚው እምብርት መኾኑን የሚያሳይ ነው፡፡ ከዚህም ባሻገር የምንደኛው የገንዘብ ድርሻ ከአጠቃላይ አመታዊ በጀት 15 በመቶ የዘለለ ባይኾንም የማክሮ ኢኮኖሚው ዋነኛ የችግር ምንጭ መኾኑ የመንግስት የቁጥጥር መንገዶች ደካማ መኾናቸውን በግልጽ የሚናገር ነው፡፡

ወቅቱ የዕድገት እና የኢኮኖሚ ሽግግር ዕቅድ ብቻ የሚወራበት ነው። ነገር  ግን በቂ የኾነ ምርት በሌለበት  አገር ነጋዴዎችን በመቆጣጠር ብቻ ምንደኛውን ከጉስቅልና መታደግ እንደማይቻል ግልጽ ነው፡፡ የነጋዴውን የሸማቹ መድረኮች እንደ ሸቀጦቹ ብዛት በጣም ሰፊ ናቸው፡፡ በዚያ መድረክ ደግሞ አቅርቦት እና ፍላጎት ብቻ የገበያው ወሳኝ ኃይሎች ይኾናሉ፡፡ ከጥር ወር ደመወዝ ጭማሬ በኋላም የምንደኛው ፍላጎት ጎልብቶ ሲመጣ አቅራቢው ደግሞ ቀድሞ የያዛቸውን ሸቀጦች ብቻ ይዞ መድረኩን ይቀላቀላል፡፡ገበያው መናገር ይጀምራል፡፡  ያን ጊዜ የአቶ መለስ ቁጣ እና ተግሳጽ የለም፡፡

Twitter Digg Delicious Stumbleupon Technorati Facebook Email

5 Responses to “የነጋዴው የዋጋ ጥማትና የሸማቾች ስጋት በምንደኞች ኢኮኖሚ”

  1. I think this is the first time ZERIHUN has provided us with a level headed article. I wish you could often write like this; focused, intelligible and less hateful.

  2. The main cause of the inflation in the past six years is unrestrained monetary expansion, this can easily be confirmed by looking the data on NBE website. Both narrow and broad monies expanded significantly unparalleled with the economic growth. The other thing excessive government expenditures. These have resulted in hiking of the prices of locally produced items chiefly agricultural commodities. As Ethiopia’s main source of hard currencies are export of agricultural commodities, sourcing locally these items at inflated prices and exporting them at relatively stable prices were a loss making business for exporters. That is why we observed coffee hoarding by exporters, and government accusation of them. The overall impact was dwindling of hard currency reserves. This forced the government to devalue Birr frequently to encourage exporters. However, the devaluations followed by another round of inflation as we are too import dependant for a lot of items. I think this cycle of inflation followed by develuation doesn’t stop unless fundamentally different measures are taken. Salary increament would excasberate the inflation.For me the main areas are the agricultural sector, and the balance of payment problems. Increasing agricultural productivity is paramount to curb food items inflation.Improving export performance helps to mitigate balance of payment problems and stablize Birr.

  3. Do you remember the same price fixing attempt by ‘DERG’? Yes, when the crisis hit roof the derg pseudo-economists came up with a similar price fixing saga. I remember one of the items put to fixing was egg. Locals were encouraged to buy at much cheaper price from producers. At that time a buyer asked the seller if whether he has heard of the Price fixing ‘AWAJ’. Do you know what the answer was. Yeah Derg can make ‘quack, quack’ but did not lay the eggs.
    Any lesson learnt by Woyane from the past? No, I do not think so.

  4. This good news for Ethiopian people .we knows lot Ethiopian business people is selfish. I am not support Ethiopian government but sometimes we must accepted good thing. Like this. I like all Ethiopian media but all the time against government. I don’t thing is the responsible journalism. Journalists must now debate what constitutes responsible journalism. That is good for our country.

  5. In a free market economy, price caps on selected commodities are justified only during extreme emergencies like wars and natural disasters.
    The TPLF regime is simply revealing its true nature of managing a command economy, communist style. Adios to democracy!

Leave a Reply

You must be logged in to post a comment.